Essays · Olfactory Art

Bharti Lalwani. Bagh-e Hind: Scent Translations of Mughal and Rajput Garden Paintings.

Một khu vườn trong tranh có thể được ngửi lại.

Bharti Lalwani, Bagh-e Hind: tranh vườn Mughal đặt cạnh lọ thuỷ tinh thổi chứa mùi hương diễn giải bức tranh

Courtesy Bharti Lalwani / Hyperallergic · Hyperallergic


Một người xem ở xa

Bharti Lalwani học ở Central Saint Martins tại London và Sotheby's Institute. Trước khi làm mùi, cô thiết kế thảm cho một công ty ở Tây Phi trong nhiều năm, rồi viết phê bình về nghệ thuật đương đại Đông Nam Á. Thảm, chữ, rồi mùi. Ba chất liệu, cùng một thói quen: nhìn kỹ bề mặt và hỏi nó mang theo điều gì.

Điểm khởi đầu của Bagh-e Hind là một bức tranh nhỏ ở Bảo tàng Metropolitan, New York: hoàng đế Shah Jahan cùng con trai Dara Shikoh, do hoạ sĩ Nanha vẽ khoảng năm 1620, một trang trong album của Shah Jahan. Như rất nhiều tranh cung đình Ấn Độ, nó rời tiểu lục địa từ lâu và giờ sống trong một bộ sưu tập phương Tây.

Với người Nam Á, những bức tranh này là di sản của chính họ. Nhưng cách duy nhất để gặp chúng thường là một tấm ảnh số trên trang web bảo tàng. Lalwani đặt một câu hỏi từ đó: nếu việc tiếp cận những hiện vật này mãi mãi là qua màn hình, thì liệu có cách nào khác để kéo chúng lại gần hơn?

Cô mất ba năm để phát triển dự án, tự bỏ tiền, rồi ra mắt Bagh-e Hind như một triển lãm ảo vào năm 2018. Tên dự án có nghĩa là vườn Ấn Độ.

Năm bức tranh, năm mùi

Năm 2021, nhà sử học Nicolas Roth, tiến sĩ Nghiên cứu Nam Á tại Harvard, người chuyên về các văn bản làm vườn thời Mughal, tham gia làm đồng giám tuyển. Sự có mặt của ông thay đổi cách dự án đọc tranh. Mỗi loài cây trong vườn không chỉ là trang trí. Nó có tên, có mùa, có chỗ trong thơ và trong sách dạy làm vườn của thời ấy.

Tháng 7 năm 2022, dự án có mặt thật trong một căn phòng: Institute for Art and Olfaction ở Los Angeles, từ 15 tháng 7 đến 12 tháng 8. Năm bức tranh vườn từ thế kỷ 17 và 18 được chọn, mỗi bức đi với một mùi hương, một loại nhang và một bánh xà bông.

Năm chủ đề là hoa hồng, thuỷ tiên, khói, diên vĩ và kewra, một loài dứa dại có hoa thơm quen thuộc trong bếp và đền đài Nam Á. Có bức vẽ Maharana Jagat Singh II dự Lễ hội Hoa trong vườn hồng Gulab Bari, năm 1750, nay ở National Gallery of Victoria, Melbourne. Có bức một viên quan ngồi xem pháo hoa. Có một bức Kamod Ragini ở Arthur M. Sackler Gallery. Có một cảnh vườn đầu thế kỷ 17 ở thư viện mỹ thuật của Harvard, và một cảnh hoàng tử tiếp kiến ở Museum of Fine Arts, Boston.

Lalwani làm nhang và xà bông. Mùi nước hoa do Miss Layla, một người điều hương tự học, thực hiện. Mùi đựng trong những lọ thuỷ tinh thổi, không lọ nào giống lọ nào. Dự án còn có nước hoa ăn được, những hộp mà Lalwani gọi là hộp cảm giác liên đới, và cả thơ thế kỷ 18.

Dịch, không sao chép

Chữ quan trọng nhất trong tên dự án là translation. Lalwani không nói rằng cô tái tạo mùi của khu vườn năm 1750. Không ai biết chính xác mùi ấy. Cô nói rằng cô dịch. Một bức tranh vẽ pháo hoa được dịch thành khói. Một vườn hồng được dịch thành hoa hồng. Một điệu nhạc được vẽ thành tranh, rồi tranh được dịch thành mùi. Mỗi lần chuyển là một lần chọn.

Cách làm này đặt người ngửi vào một vị trí lạ. Họ đứng trước một bản sao số của bức tranh, nhưng mùi thì có thật, ở ngay đây, trong phòng. Hình ảnh ở xa, còn mùi thì ở gần. Có lẽ đó là điều dự án muốn chỉ ra: khứu giác không cần xin phép bảo tàng. Cung đình Mughal vốn là một nền văn hoá của mùi, từ vườn hồng đến những chiếc bình rảy nước hoa hồng dùng để tiếp khách.

Bagh-e Hind cũng nói về quyền sở hữu mà không cần nói to. Những bức tranh này rời Ấn Độ theo nhiều con đường, qua buôn bán, qua thời thuộc địa. Dự án không đòi chúng về. Nó chỉ nhắc rằng một khu vườn không nằm hết trong khung tranh. Phần còn lại, mùi đất, mùi hoa, mùi khói, vẫn thuộc về nơi nó lớn lên và những người vẫn đang sống ở đó.

Từ một triển lãm ảo năm 2018 đến một căn phòng ở Los Angeles năm 2022, Bagh-e Hind giữ nguyên một câu hỏi. Khi hình ảnh đã đi xa, mũi có còn giữ được đường về không?



Thành viên Penta