Essays · Olfactory Art

Charles Gouyn. Lọ đựng hương.

Một chút mùi, gói như một món trang sức.

Charles Gouyn, lọ đựng hương bằng sứ mềm vẽ men hình thiếu nữ ôm giỏ hoa, gắn kim loại mạ vàng đính đá

© Victoria and Albert Museum, London · Victoria and Albert Museum (V&A)


Một thiếu nữ cao chưa tới 9 cm

Chiếc lọ nằm trong Phòng trưng bày Anh của Victoria and Albert Museum ở London. Nó cao 8,57 cm, rộng khoảng 3 cm, làm bằng sứ mềm, vẽ men màu, gắn kim loại mạ vàng có đính đá. Bảo tàng xác định niên đại khoảng từ năm 1749 đến năm 1760, làm tại London.

Lọ có hình một người phụ nữ ôm giỏ hoa. Thân người là thân lọ. Phần kim loại mạ vàng giữ nắp và làm viền, những viên đá nhỏ bắt ánh sáng. Theo V&A, đây là một vật dùng để đựng chất lỏng có mùi thơm cho việc dùng riêng của một người.

Kích thước ấy nói lên cách dùng. Đây không phải một chai lớn đặt yên một chỗ. Nó đủ nhỏ để nằm gọn trong lòng bàn tay, để mang theo, để lấy ra giữa buổi gặp gỡ.

Một người thợ kim hoàn làm sứ

Charles Gouyn là một thợ kim hoàn, thế hệ thứ hai của một gia đình người Huguenot gốc Pháp sống ở London. Theo V&A, sau khi tham gia vào xưởng sứ Chelsea, ông điều hành một xưởng riêng ở khu St James's. Chiếc lọ này được làm tại đó.

Xưởng của Gouyn về sau thường được giới sưu tầm gọi bằng cái tên Girl in a Swing, theo một pho tượng sứ nhỏ cô gái ngồi xích đu được cho là cùng nguồn gốc. Cái tên nghe như một câu chuyện, nhưng thật ra chỉ là một cách gọi thay cho những điều người ta còn chưa rõ.

Nghề kim hoàn giải thích nhiều điều về chiếc lọ. Phần kim loại mạ vàng đính đá là ngôn ngữ của trang sức. Kích thước nhỏ, sự chăm chút từng chi tiết, cách vật được làm để nhìn gần: tất cả đều đến từ người quen làm những vật đeo trên người.

Làm một thân sứ mỏng

V&A mô tả cách làm khá kỹ. Người thợ nặn mẫu bằng sáp trước. Từ mẫu sáp, họ đúc một mẫu bằng chì. Từ mẫu chì, họ làm khuôn thạch cao. Đó là ba bước chỉ để có một cái khuôn.

Sau đó, hỗn hợp đất sét và nước được rót vào khuôn rỗng. Thạch cao hút nước, để lại một lớp sứ mỏng bám vào mặt trong khuôn. Khi đủ dày, phần thừa được đổ ra. Cái còn lại là một thân sứ rỗng, thành mỏng, mang đúng hình dáng của mẫu ban đầu.

Thành mỏng là điều cần thiết. Một lọ đựng hương phải rỗng để chứa, phải nhẹ để mang theo. Rồi thân sứ được nung, vẽ men, nung lại, và cuối cùng mới được gắn phần kim loại. Mỗi bước là một lần có thể hỏng. Một vật nhỏ như vậy đi qua rất nhiều tay.

Vì sao những món đồ chơi này đáng nhớ

Theo V&A, những vật trang trí nhỏ như thế này được gọi là toys, tức đồ chơi, vào thế kỷ 18. Chúng được xuất khẩu rất nhiều sang lục địa châu Âu, và là một phần đáng kể của việc buôn bán đồ xa xỉ thời ấy.

Chữ đồ chơi đáng để ý. Nó không có nghĩa là vật cho trẻ con. Nó chỉ những vật nhỏ, đẹp, không cần thiết, làm ra để vui mắt và để khoe. Mùi hương nằm ngay giữa nhóm vật ấy. Nó được đóng gói giống như một chiếc hộp đựng thuốc hít, một con dấu, một chiếc hộp nhỏ bỏ túi.

Điều đó cho thấy mùi hương thế kỷ 18 không chỉ là chuyện của mũi. Nó là chuyện của tay cầm, của mắt nhìn, của vị trí xã hội. Ở một nơi khác trên thế giới, mùi cũng được đặt vào những vật quý để mời khách, như lọ đựng attar bằng vàng của Ấn Độ. Hai vật rất khác nhau, cùng một ý: mùi xứng đáng có một cái vỏ đẹp.



Thành viên Penta