Essays · Olfactory Art

Christophe Laudamiel. Phantosmia.

Một công thức cũng là một chữ ký.

Christophe Laudamiel, Phantosmia: lều nhựa chứa điêu khắc mùi trong phòng trưng bày Dillon Gallery, New York

Một tuần ở Chelsea

Tháng 1 năm 2012, Dillon Gallery ở số 555 West 25th Street, khu Chelsea, New York, mở một triển lãm kéo dài đúng một tuần, từ ngày 25 tháng 1 đến ngày 1 tháng 2. Tên triển lãm là Phantosmia. Tác giả là Christophe Laudamiel.

Laudamiel không phải một hoạ sĩ hay nhà điêu khắc. Ông là nhà điều hương, người đứng sau mùi đặc trưng của Abercrombie & Fitch, từng làm mùi cho các sản phẩm của Ralph Lauren và Tommy Hilfiger. Hyperallergic, khi viết về triển lãm, gọi ông là một ngôi sao của ngành nước hoa nay chuyển sang làm nghệ thuật.

Triển lãm tuyên bố một điều khá thẳng: mùi hương là một loại hình nghệ thuật riêng, ngang hàng với thị giác và âm thanh. Không phải phụ kiện cho quần áo. Không phải lớp trang điểm vô hình. Một môn nghệ thuật.

Để chứng minh, Laudamiel mang tới bảy tác phẩm ông gọi là điêu khắc mùi.

Bảy điêu khắc mùi, sáu chiếc lều

Tên của bảy tác phẩm: At Your Own Risk. Fear. Fragile. The Last Virgin. The Monkey and the Banana. The Whip and the Orchid. Remembrance of Things Lost.

Phòng trưng bày dựng sáu chiếc lều nhựa, mỗi lều giữ một mùi, để các mùi không lẫn vào nhau. Tác phẩm thứ bảy, Remembrance of Things Lost, không có lều. Nó chiếm khoảng không chung của cả căn phòng. Một bài viết thời đó cho biết đây là một lời tưởng nhớ Marlene Dietrich.

Người xem đi theo hướng dẫn, đọc những đoạn giải thích viết theo kiểu bảo tàng, rồi bước vào từng lều. Theo Hyperallergic, có mùi khá tả thực: The Monkey and the Banana gần như không cần giải thích. Có mùi lại mơ hồ hơn, như The Last Virgin, gợi những ký ức ấm và những điều người ngửi tự mong đợi.

Chiếc lều nhựa là một chi tiết đáng để ý. Nó vừa là bệ trưng bày, vừa là tường chắn. Với tranh, người ta cần ánh sáng. Với mùi, người ta cần ranh giới. Không có ranh giới, bảy tác phẩm sẽ thành một đám mây chung, không ai biết mùi nào của tác phẩm nào.

Công thức in ra giấy

Việc gây chú ý nhất của Phantosmia không nằm trong lều. Laudamiel công bố công thức của cả bảy mùi, in ra giấy, để chúng đủ điều kiện được bảo hộ bản quyền.

Trong ngành nước hoa, công thức là tài sản được giữ kín nhất. Các bài viết thời ấy gọi đây là lần đầu một nhà điều hương công bố công thức của mình. Laudamiel còn dự định sẽ đưa công thức The Whip and the Orchid vào phạm vi công cộng, như một cử chỉ mang tính biểu tượng, để hé lộ phần việc cụ thể của một nghề vốn quen giấu mình.

Ở đây có một nghịch lý thú vị. Bản quyền bảo vệ tác phẩm được ghi lại dưới một hình thức cố định. Mùi thì không cố định, nó bay đi. Muốn mùi được coi như một tác phẩm có tác giả, Laudamiel phải biến nó thành chữ và con số trên giấy. Mùi phải đi qua văn bản để được công nhận.

Một nhà điều hương nói như nghệ sĩ

Laudamiel không ngại những điều bình thường. Ông nói với Hyperallergic rằng mình rất thích mùi nước xả vải. Với tác phẩm Fragile, ông kể rằng ngành nước hoa hạn chế dùng chanh thật để khỏi tốn chi phí vận chuyển lạnh. Những chi tiết nhỏ ấy cho thấy ông nhìn mùi từ bên trong nghề, với đủ cả nguyên liệu, giá thành, kho bãi.

Ông tin người xem sẽ thích triển lãm. Ông nói mình chỉ đang trả lại công bằng cho giác quan bị đánh giá thấp nhất.

Cùng năm ấy, vài tháng sau, The Art of Scent mở ở một bảo tàng New York, đặt mười hai mùi nước hoa cạnh tên tác giả. Phantosmia nhỏ hơn, ngắn hơn, chỉ một tuần trong một gallery. Nhưng nó đi từ phía người làm mùi. Không phải một giám tuyển chọn mùi để trưng. Là chính nhà điều hương đứng ra ký tên dưới tác phẩm của mình.



Thành viên Penta