Essays · Olfactory Art

Germaine Cellier. Mùi không xin phép.

Da là da, lá là lá.

Germaine Cellier: găng tay da thuộc và hoa huệ trắng, gợi Bandit và Fracas

Một người điều hương ở Paris những năm 1940

Germaine Cellier học hoá. Vì sao bà chọn ngành ấy, và lúc đầu bà có định làm người điều hương hay không, đến nay vẫn không rõ. Tạp chí Nez, khi nói chuyện với hai tác giả một cuốn truyện tranh về đời bà, ghi nhận rằng những khoảng mờ như vậy là một phần câu chuyện của bà.

Điều chắc chắn là những mùi bà để lại. Trong những năm 1940, khi nghề điều hương gần như hoàn toàn là việc của đàn ông, bà làm ra một loạt mùi cho các nhà mốt Paris mà một số đến nay vẫn còn được bán. Nez gọi bà là một trong những người phụ nữ sớm nhất trong nghề điều hương được người ta nhắc tên.

Bà có một cá tính mạnh, nhiều mâu thuẫn. Bà hút thuốc, uống rượu, nói thẳng. Cùng lúc, những người viết về bà kể rằng bà dịu dàng với gia đình. Không cần tô đậm thêm. Những mùi của bà đủ nói bà là người thế nào.

Bandit: da thuộc không làm mềm

Năm 1944, nhà Robert Piguet ra mắt Bandit, do Cellier làm. Đó là một mùi da thuộc. Trang chính thức của nhà hôm nay vẫn mô tả nó như một mùi da không sợ hãi, và kể rằng nó từng làm giới nước hoa bị sốc.

Mùi da trong nước hoa thời ấy thường được dựng từ những chất rất mạnh. Một trong số đó là isobutyl quinoline, một nguyên liệu kinh điển cho mùi da, mùi khô, xanh, có chút đất và rễ, mạnh đến mức thường phải pha loãng trước khi dùng. Nguyên liệu như thế buộc người làm phải chọn: dùng một vệt cho có, hay dùng đủ để nó thành nhân vật chính.

Penta đọc Bandit như lựa chọn thứ hai. Nó không phải mùi da của một chiếc túi mới, bóng, thơm mùi cửa hàng. Nó gần với da đã dùng, đã qua tay, có mồ hôi và khói. Người ngửi không được mời vào một cách nhẹ nhàng. Họ bị đặt ngay trước vật.

Vent Vert và Fracas: xanh và trắng, cùng một liều

Cho nhà Pierre Balmain, Cellier làm Vent Vert, một mùi chypre xanh. Tên của nó nghĩa là gió xanh. Penta đọc nó như mùi của lá bị gió dập, của cuống cây bị bẻ, của nhựa xanh còn ướt: xanh không phải như một màu dễ chịu, mà như một vật vừa bị làm tổn thương.

Năm 1948, bà làm Fracas cho Robert Piguet. Fracas là mùi hoa huệ, loài hoa trắng có mùi dày, ngọt, gần như nặng. Nhiều người làm mùi sẽ cân huệ bằng những thứ nhẹ hơn cho bớt dày. Fracas để huệ ở giữa, lớn và đầy.

Nez ghi nhận một điểm chung trong cách bà làm: bà dùng nguyên liệu ở liều cao, cao hơn thói quen của nghề. Ba mùi khác nhau, một da, một xanh, một hoa trắng. Nhưng cùng một thái độ: chọn một vật, rồi để nó nói với toàn bộ giọng của nó.

Không làm mềm vật: một thẩm mỹ của sự thẳng

Có một thói quen lâu đời trong nghề làm mùi: làm tròn. Bớt góc cạnh, thêm ngọt, thêm phấn, để mùi dễ mặc cho nhiều người. Cách làm này không sai. Nó chỉ là một lựa chọn.

Cellier cho thấy lựa chọn ngược lại cũng có chỗ đứng. Một mùi có thể gắt, có thể dày, có thể khó, và vẫn là một tác phẩm. Người ngửi có thể không thích nó ngay. Nhưng họ sẽ nhớ nó.

Penta thấy ở bà một bài học về sự trung thực với vật. Da thuộc có mùi của con vật và của việc thuộc da. Lá xanh có mùi của vết cắt. Hoa huệ thì dày. Nói những điều ấy ra, không làm mềm đi, là một cách tôn trọng vật. Và cũng là một cách tôn trọng người ngửi, người đủ lớn để đứng trước một mùi thật.



Thành viên Penta