Essays · Olfactory Art

Goldie Poblador. Fertility Flowers.

Một bông hoa từng là một người phụ nữ.

Goldie Poblador, Fertility Flowers: điêu khắc thuỷ tinh hình người nữ mọc lên từ những cánh hoa

Courtesy the artist · Goldie Poblador (official site)


Thuỷ tinh, mùi hoa và một bộ phim

Fertility Flowers là một sắp đặt tương tác của nghệ sĩ Philippines Goldie Poblador, trưng bày lần đầu tại UrbanGlass ở New York năm 2022, với giám tuyển Apa Agbayani. Năm 2023, tác phẩm được trưng tiếp tại Finale Art File ở Manila.

Tác phẩm có ba phần. Phần thứ nhất là những điêu khắc thuỷ tinh: những hình người nữ nhô lên từ các khối hoa nhiều cánh, kỳ lạ, không giống hẳn loài hoa nào. Phần thứ hai là mùi: mùi hoa lan khắp phòng, bao quanh các điêu khắc. Phần thứ ba là một bộ phim, trong đó chính Poblador bước vào các truyền thuyết và gặp những người phụ nữ ở trung tâm của chúng.

Thuỷ tinh là chất liệu Poblador làm việc lâu nay. Nó trong, dễ vỡ, và cần lửa để thành hình. Trong Fertility Flowers, thuỷ tinh giữ hình dáng của hoa và người, còn mùi thì giữ thứ không có hình: một không khí, một ký ức, một lời kể.

Người xem đi giữa các điêu khắc, ngửi mùi hoa, rồi đứng trước màn hình. Ba cách tiếp cận câu chuyện, cùng một lúc.

Những truyền thuyết về hoa

Tác phẩm bắt đầu từ các thần thoại và nguồn gốc của một số loài hoa mọc ở Philippines. Poblador để ý rằng trong nhiều câu chuyện, thân thể người phụ nữ bị biến thành cây, và lý do thường liên quan đến chuyện sinh con.

Chuyện thứ nhất là dạ lý hương, dama de noche, tên khoa học Cestrum nocturnum. Một hoàng hậu không sinh được người nối dõi. Trong nỗi tuyệt vọng, bà biến thành một loài hoa chỉ nở về đêm.

Chuyện thứ hai là hoa kim phượng, tiếng Anh gọi là peacock flower, tên khoa học Caesalpinia pulcherrima. Theo tác phẩm, những người phụ nữ bị bắt làm nô lệ ở vùng Tây Ấn từng dùng loài hoa này để không phải sinh con vào kiếp nô lệ. Đó là một câu chuyện về sự từ chối, một cách giữ quyền trên thân thể mình trong hoàn cảnh không có quyền nào.

Chuyện thứ ba là cadena de amor, dây hoa tigon, tên khoa học Antigonon leptopus. Trong tác phẩm, loài dây leo này là biểu tượng cho những ràng buộc đạo đức mà thời thuộc địa Tây Ban Nha đặt lên phụ nữ Philippines. Tên của nó có nghĩa là sợi xích tình yêu.

Viết lại một thần thoại

Poblador không chỉ kể lại. Theo mô tả của nghệ sĩ, bà nhìn việc sinh sản như điểm mấu chốt của nhiều thế kỷ áp bức mà phụ nữ phải chịu dưới quyền lực thực dân và gia trưởng. Rồi bà hình dung lại các thần thoại ấy: người phụ nữ Philippines không còn bị biến thành cây, mà giành lại quyền tự chủ từ tay những kẻ áp bức, và nở ra theo cách của mình.

Đó là lý do các hình người trong điêu khắc không bị cây nuốt mất. Họ mọc lên từ cánh hoa, như thể đang thoát ra. Mùi hoa vẫn ở đó, nhưng ý nghĩa của nó đã đổi. Không còn là mùi của một người bị giam trong hình dạng khác, mà là mùi của một người đang bước ra.

Mùi là một lựa chọn quan trọng trong tác phẩm. Truyền thuyết thường được kể bằng lời, truyền từ người này sang người khác. Mùi hoa thì có thật, có thể ngửi được hôm nay, trong một căn phòng ở New York hay Manila. Nó nối câu chuyện cổ với thân thể của người xem hiện tại.

Poblador đã làm việc với thuỷ tinh và mùi hương qua nhiều tác phẩm, trong đó có The Rise of Medusa, nơi bà cũng quay lại với một thần thoại về người phụ nữ. Fertility Flowers là lần bà quay về với hoa của chính quê hương mình, và với những câu chuyện mà người Philippines lớn lên cùng.

Mục tiêu bà nêu ra rất rõ: làm cho người xem chú ý hơn đến những vấn đề quanh việc sinh sản của phụ nữ, và đến lịch sử áp bức nằm sau những truyền thuyết hoa tưởng chừng vô hại.



Thành viên Penta