Essays · Olfactory Art
Tamara Henderson. Continuity the bronze wizard approves.
Một tượng đồng không mùi, đi kèm diêm để mùi được đốt lại.
Courtesy the Artist & PALAS, Sydney · ArtReview
Một phù thuỷ cao hai mươi tám phân
Continuity the bronze wizard approves là một tác phẩm nhỏ, làm năm 2023. Phần chính là một tượng phù thuỷ đúc đồng, phủ patina, cao 28 cm. Đi kèm là một hộp gỗ bạch đàn dài 33 cm, những hạt gốm nung hố, một mảnh vải nhuộm bằng bạch đàn, phụ kiện đồng thau, nhang, và diêm.
Danh sách vật liệu ấy đáng đọc chậm. Phần lớn chúng đến từ cùng một loài cây. Gỗ bạch đàn làm hộp. Bạch đàn cho màu vải. Nhang cho mùi. Chỉ có đồng và đồng thau là kim loại, và diêm là thứ để khởi động.
Tác phẩm được trưng bày trong Eye in the High, triển lãm của Tamara Henderson tại PALAS, Sydney, từ 20 tháng Tư đến 22 tháng Sáu năm 2024.
Trong cùng triển lãm có một phù thuỷ khác, A Natural Wizard, Eucalyptus in thought, cũng làm năm 2023, bằng gốm nung hố, cỡ một bàn tay, đội mũ chóp cao, mặc áo choàng, cầm một chiếc bình có nhang bạch đàn đang cháy. Hai nhân vật nhỏ ấy là nơi mùi của triển lãm bắt đầu.
Mùi bạch đàn và rừng bụi
Bạch đàn là cây của nước Úc. Mùi của nó ấm và sắc, nhận ra ngay. Với người sống ở đó, mùi ấy gắn với rừng bụi, với đường đi bộ, với những buổi chiều nóng.
Trong bài phê bình trên ArtReview, Sarah Hetherington viết rằng mùi nhang bạch đàn đưa người xem vào rừng bụi nước Úc. Nó biến căn phòng trắng của gallery thành một nơi có nhiệt độ, có đất, có lá.
Điều đáng chú ý là mùi làm việc ở quy mô khác hẳn vật. Tượng đồng chỉ cao 28 cm. Người xem phải cúi xuống mới thấy rõ. Nhưng mùi thì không cần ai cúi. Nó lan khắp phòng, chạm tới người đứng ở góc xa nhất, tới cả những người chưa kịp nhìn thấy tượng.
Hetherington còn nhận xét rằng hình ảnh trong triển lãm ở lại lâu sau khi người xem rời gallery, giống như mùi bạch đàn. Mùi là thứ theo người ta ra khỏi phòng. Nó bám vào tóc, vào áo, và vào trí nhớ.
Vi sinh, phân huỷ và tái sinh
Eye in the High là một triển lãm về vi sinh vật học, về quá trình phân huỷ và tái sinh trong thế giới tự nhiên, và về tác động của con người lên hệ sinh thái. Henderson dùng tranh, điêu khắc và phim.
Ba bức tranh năm 2024 có khung bằng lưới thép và đất sét giấy, với những cái tên như A Dream, A compost, A fertile stir. Một chùm đèn thuỷ tinh thổi màu xanh lam, xanh đậu, hổ phách và cam, có hình bộ xương và năm dấu hỏi, mang tên Director's Anchor maintains the plot. Và một bộ phim 16mm, Green in the Grooves, dài chừng hai mươi bảy phút.
Giữa những thứ ấy, nhang bạch đàn đóng một vai đặc biệt. Nó là quá trình phân huỷ diễn ra ngay trước mắt. Một que nhang cháy là vật chất đang biến đổi: từ thân thành khói, từ khói thành mùi, từ mùi thành không còn gì. Phần còn lại là tro, thứ mà đất sẽ nhận lại.
Còn tượng đồng thì đứng yên, chấp thuận. Tựa đề gọi mối quan hệ này là sự tiếp nối. Cái bền không chống lại cái mau tàn. Nó đứng cạnh, trông chừng, và có một bao diêm sẵn bên mình để việc cháy có thể bắt đầu lại.
Đó có lẽ là điều dễ nhớ nhất của tác phẩm. Một vật thể điêu khắc thường được làm để tồn tại. Tác phẩm này thì được làm để mùi của nó mất đi, rồi được đốt lại, rồi mất đi.
Olfactory Art