Essays · Olfactory Art
Arianna Petrich. The Water and the Wind: Incense Craft in Awaji, Japan.
Nguyên liệu quý nhất không nằm trong công thức.
The Institute for Art and Olfaction · The Institute for Art and Olfaction
Khúc gỗ trôi dạt vào bờ
Awaji là một hòn đảo nằm trong vùng biển nội địa Seto của Nhật Bản. Theo truyền thuyết được kể lại trong triển lãm, vào năm 595, một khúc trầm hương trôi dạt vào bờ đảo. Dân làng không biết đó là gì. Họ đốt nó như củi, và khói toả ra một mùi khiến họ sững lại.
Phần còn lại của khúc gỗ được dâng lên triều đình. Triều đình cho tạc nó thành một pho tượng và dựng đền thờ. Hơn 1.400 năm sau, một ngôi đền thờ khúc gỗ huyền thoại ấy vẫn đứng trên chính bãi biển đó.
Câu chuyện đáng để ý ở chỗ nó đặt vật lên trước người. Không phải một người thợ phát minh ra hương. Là một khúc gỗ tự đến, và con người chỉ học cách nhận ra giá trị của nó sau khi đã đốt đi một phần.
Hòn đảo làm hương cho cả nước
Ngày nay Awaji làm ra khoảng 70% lượng hương được đốt ở Nhật Bản. Việc sản xuất trên đảo do 14 koh-shi, tức những bậc thầy làm hương, giám sát.
Arianna Petrich đã ghi lại toàn bộ quy trình. Nguyên liệu thô được nhào thành bột dẻo. Bột được ép đùn thành sợi, bằng một chiếc máy vốn dùng để làm mì udon. Sợi hương được cắt tỉa, đem phơi khô, rồi cân và đóng gói. Mỗi bước là một thao tác đơn giản. Chuỗi thao tác ấy lặp lại mỗi ngày.
Chi tiết chiếc máy làm mì udon cho thấy một điều: nghề hương ở Awaji không tách khỏi đời sống thường ngày. Cùng một cách ép bột ra sợi, một bên thành món ăn, một bên thành thứ để đốt.
Nước và gió
Khi Petrich hỏi một koh-shi về nguyên liệu địa phương, người thợ trả lời bằng ba chữ tiếng Nhật: kaze to mizu. Gió và nước. Tên triển lãm lấy từ câu trả lời ấy.
Câu trả lời nghe như thơ, nhưng nó rất thực tế. Awaji có vị trí cảng biển, thuận cho việc đưa nguyên liệu tới. Đảo có những cơn gió đông mạnh, thuận cho việc phơi khô hương. Nước làm bột kết lại. Gió lấy nước đi. Thanh hương thành hình ở giữa hai chuyển động đó.
Nhiều nguyên liệu làm hương có thể đến từ nơi khác. Nhưng nước và gió thì không chở đi được. Đó là lý do nghề hương gắn chặt với hòn đảo này, và là lý do một thanh hương Awaji mang theo một phần của Awaji, dù nó được đốt ở đâu.
Người ghi chép
The Water and the Wind: Incense Craft in Awaji, Japan trưng bày tại phòng trưng bày của Institute for Art and Olfaction, số 932 đường Chung King, Los Angeles, từ ngày 4 đến ngày 25 tháng 10 năm 2024. Buổi khai mạc tối 4 tháng 10 có rượu sake RITSU của Yaegaki Sake. Triển lãm ghi nhận Kotaro Sugimoto là người đã giúp dự án thành hình.
Petrich sống ở Los Angeles, làm nghệ thuật và thiết kế không gian, thị giác. Cô có bằng thạc sĩ mỹ thuật của School of the Art Institute of Chicago và bằng cử nhân của Tulane University. Tác phẩm của cô đã được trưng bày ở Mỹ, Ý và Ấn Độ, và nằm trong bộ sưu tập thường trực của DePaul Art Museum.
Awaji không phải nơi đầu tiên cô tìm đến. Petrich đã ghi lại truyền thống làm hương ở New Mexico, Rajasthan, Việt Nam và Nhật Bản. Đặt cạnh nhau, những nơi ấy cho thấy hương là một nghề có mặt khắp nơi, mỗi nơi một cách. Một hình ảnh cũ hơn của cùng nghề ấy nằm trong bức Man Making Incense Sticks của Puqua, một bức tranh xuất khẩu Quảng Châu khoảng năm 1790.
Ảnh tư liệu của Petrich làm một việc mà ký ức thị giác làm tốt: giữ lại những thao tác sẽ biến mất khi thanh hương cháy hết. Người đốt hương chỉ thấy khói. Người xem triển lãm thấy bàn tay, cái máy, những giàn phơi, và cơn gió không nhìn thấy được.
Olfactory Art