Essays · Fashion as Design
Kimono: Kyoto to Catwalk.
Một dáng áo thẳng, đi qua nhiều tay mà không mất mình.
© Image Courtesy of the Joshibi University of Art and Design Art Museum · Victoria and Albert Museum (V&A)
Ba thế kỷ trong một triển lãm
Kimono: Kyoto to Catwalk mở tại V&A ngày 27 tháng 8 năm 2020 và đóng cửa ngày 25 tháng 10 cùng năm. Bảo tàng giới thiệu kimono như một biểu tượng thời trang luôn chuyển động, không phải một bộ đồ truyền thống đứng yên trong tủ kính.
Khung thời gian của triển lãm bắt đầu từ thập niên 1660 và kéo đến hôm nay. Phạm vi cũng rộng: tầm quan trọng của kimono ở Nhật Bản, và ở phần còn lại của thế giới. Hai hướng ấy chạy song song suốt các phòng.
Ở đầu bên Nhật là những chiếc áo từ Kyoto. Một chiếc uchikake, áo khoác ngoài cho thiếu nữ, làm khoảng năm 1800 đến 1830, có lẽ ở Kyoto, hoạ tiết xoáy cam và trắng, hoa cam trên nền trắng. Một chiếc furisode, kimono tay dài cho phụ nữ trẻ, khoảng năm 1905 đến 1920, cũng có lẽ từ Kyoto, với cành cây, sóng biển xanh, hoa và lá đỏ.
Bên cạnh áo là tranh. Một bản khắc gỗ của Utagawa Kunisada I, khoảng 1847 đến 1852, vẽ một người phụ nữ mặc kimono đen xám, tay cầm những xấp vải đỏ và tím. Một bản khắc của Katsukawa Shunsen, khoảng 1804 đến 1818, có con rồng đen trên lưng áo. Một cuộn tranh treo tên Kaidan, cầu thang, của Kobayakawa Kiyoshi năm 1935: người phụ nữ bước xuống bậc, quàng quanh cổ một con mèo lông xù.
Chiếc áo đi xa
Phần thứ hai của câu chuyện là những nơi kimono đến. Một bức chân dung của Gerard Hoet vẽ năm 1678 ở Hà Lan cho thấy Anna Elizabeth van Reede mặc một chiếc áo kiểu kimono đen hoa, tay nhúng vào bát nước. Chiếc áo đã vượt biển, vào phòng khách châu Âu, và được vẽ lại như một thứ quý.
Ở Paris khoảng năm 1913, Paul Poiret làm một chiếc áo choàng lụa vàng óng, thắt nơ lỏng ở hông. Dáng rộng, thẳng, không bó eo. Cartier làm một hộp trang điểm theo hình inrō, chiếc hộp nhỏ nhiều ngăn người Nhật đeo ở thắt lưng: hai hộp vàng khắc hoa, tua đen, mở ra có gương.
Rồi đến điện ảnh. Bộ trang phục Obi-Wan Kenobi mà Alec Guinness mặc trong Star Wars năm 1977, do John Mollo thiết kế, là một chiếc áo dài màu kem nâu, thắt đai nâu sẫm. Nhiều khán giả có lẽ chưa từng nghĩ đó là một chiếc áo có họ hàng với kimono. Triển lãm đặt nó vào cùng câu chuyện.
Những vật ấy không sao chép kimono. Chúng mượn một phần: dáng thẳng, đường cổ chéo, cái đai, cái hộp. Mỗi lần mượn, chiếc áo gốc lại được nhìn thêm từ một phía.
Trở về Nhật, và ra sàn diễn
Triển lãm không dừng ở chuyện phương Tây nhìn Nhật. Nó cho thấy các nhà thiết kế Nhật tự làm mới kimono. Chiếc kimono Beyond của Moriguchi Kunihiko năm 2005 dùng đen, trắng và xám, hoạ tiết ô vuông và hình thoi, gần với đồ hoạ hơn là hoa lá. Bộ kimono của HIROCOLEDGE, do Hiroko Takahashi thiết kế năm 2009, phủ chấm tròn và kẻ sọc đen trắng.
Rồi một chiếc áo khoác quấn của Duro Olowu, làm ở Anh năm 2015, vàng, đen và tím, chấm bi xếp thành sọc, một bông hoa ở eo. Dáng quấn của kimono đi vào một ngôn ngữ màu hoàn toàn khác.
Đặt cạnh nhau, những vật này làm một việc mà một bộ sưu tập theo niên đại khó làm được. Chúng cho thấy kimono không phải một di vật. Nó là một dáng áo còn đang được dùng, được hỏi lại, được mặc ra đường.
Có lẽ vì thế tên triển lãm nói về một quãng đường, từ Kyoto đến sàn diễn. Không phải từ quá khứ đến hiện tại, mà từ một thành phố đến một cái bục nơi người ta bước đi. Chiếc áo luôn gắn với chuyển động. Nó được may để người mặc bước, cúi, ngồi, và để vải rơi theo.
Fashion as Design