Essays · Modern Art

Agnes Martin. Untitled #5.

Hoàn hảo trong đầu. Không hoàn hảo trên toan.

Agnes Martin, Untitled #5: tấm toan vuông với bốn dải ngang xám đậm cách đều trên nền xám nhạt

Tate · Tate


Bốn dải xám

Untitled #5 là một tấm toan vuông, mỗi cạnh khoảng một mét tám mươi ba. Trên nền xám nhạt có bốn dải ngang màu xám đậm, cách đều nhau. Chỉ vậy.

Sơn phủ kín, không trong. Nhưng trong các dải đậm, sắc độ không hoàn toàn đều. Những vệt cọ còn thấy được, chạy theo chiều ngang. Đến rất gần, mép của từng dải có những chỗ không thẳng tắp. Không phải lỗi. Đó là dấu của người vẽ.

Agnes Martin, hoạ sĩ người Mỹ gốc Canada, vẽ bức này năm 1991. Tác phẩm được trao cho Tate năm 2013, qua American Fund for the Tate Gallery, nhờ Milly và Arne Glimcher, bạn thân và người đại diện lâu năm của Martin. Nó từng xuất hiện trong triển lãm hồi cố lớn của Martin tại Tate Modern năm 2015, và trong các phòng ARTIST ROOMS dành riêng cho bà.

Thước nhỏ, bút chì, băng dính

Cách Martin làm bức tranh này được Tate mô tả khá kỹ. Bà quét lót toan bằng gesso acrylic. Rồi bà đo khoảng chia cho từng dải và dùng một cây thước nhỏ kẻ những đường bút chì ngang qua toan. Băng dính giấy được dán để mép dải sắc gọn. Sơn là acrylic xám, không pha loãng.

Có một chi tiết lạ. Bà không tô các dải theo chiều ngang như ta thấy khi tranh treo. Bà tô theo chiều dọc, để sơn không chảy ra ngoài đường kẻ, rồi khi sơn khô mới xoay toan chín mươi độ.

Martin từng vẽ sơn dầu, nhưng từ khoảng năm 1966 bà gần như chỉ dùng acrylic, chủ yếu là Liquitex, loại acrylic gốc nước đầu tiên được bán rộng rãi ở Mỹ, vì bề mặt mờ và trong của nó.

Bà kể rằng mỗi bức tranh đến với bà như một cảm hứng trọn vẹn. Bà thấy nó trong đầu, rồi đo đạc để chuyển nó ra toan đúng như đã thấy. Nhưng bà cũng nói rõ rằng ta có thể thấy hoàn hảo, còn làm thì không. Những đường chì run, những chỗ sơn lem chính là khoảng cách giữa hai điều ấy.

Những năm xám ở Galisteo

Năm 1977, Martin chuyển đến Galisteo, một làng nhỏ ở New Mexico. Từ đó bà bắt đầu vẽ những bức tranh trừu tượng màu xám, và vẽ chúng, cùng nhiều loại khác, cho đến năm 1992. Năm 1993 bà rời Galisteo đến Taos. Vì vậy Untitled #5 thuộc nhóm những bức tranh xám cuối cùng của bà.

Nó cũng là một trong những bức cuối cùng ở khổ vuông sáu foot. Martin thích khổ này vì nó bằng cỡ một cơ thể người. Bà nói đó là một kích thước ta có thể bước vào. Nhưng khi đã ngoài tám mươi, tấm toan lớn trở nên quá khó xoay xở. Từ năm 1993, bà chuyển sang khổ năm foot.

Khổ lớn là điều bà chia sẻ với những hoạ sĩ biểu hiện trừu tượng như Barnett Newman hay Jackson Pollock, như cách Mark Rothko bao quanh người xem bằng những mảng màu trong nhà nguyện ở Houston. Nhưng tranh của Martin không có những nét cọ bùng nổ. Người ta cũng hay xếp bà cạnh chủ nghĩa tối giản, nhóm bà từng triển lãm cùng trong thập niên 1960. Khác họ, bà không dùng vật liệu công nghiệp hay quy trình máy móc. Mọi đường kẻ đều qua tay bà.

Nhìn lâu

Untitled #5 không có gì để giải mã. Không có hình, không có câu chuyện, không có màu rực. Người xem đi ngang có thể thấy nó trống.

Nhưng tấm toan đủ lớn để lấp gần hết tầm mắt. Khi đứng yên trước nó một lúc, những khác biệt nhỏ bắt đầu hiện ra: một dải đậm hơn dải kia một chút, một mép hơi gợn, một vệt cọ lộ ra dưới ánh đèn. Bức tranh không thay đổi. Người nhìn thay đổi.

Martin viết rằng tranh của bà nói về sự hoàn hảo như ta nhận biết nó trong trí, trong khi chính những bức tranh thì còn rất xa sự hoàn hảo, cũng như chính chúng ta. Có lẽ đó là lý do bức tranh xám này đáng nhớ. Nó không hứa hẹn gì. Nó chỉ cho thấy một người đã cố gắng rất cẩn thận, và đã để lại dấu của sự cố gắng ấy.



Thành viên Penta