Essays · Modern Art

Wassily Kandinsky. Cosaques.

Hình ảnh chưa mất hẳn. Nó đang tan thành màu.

Wassily Kandinsky, Cossacks: mũ đỏ, giáo đen, cầu vồng và pháo đài trên đồi tan thành mảng màu

Tate · Tate


Những gì còn nhận ra được

Cossacks, tên được ghi bằng tiếng Pháp là Cosaques, là tranh sơn dầu trên toan Wassily Kandinsky vẽ trong hai năm 1910 và 1911. Tác phẩm thuộc bộ sưu tập Tate ở London.

Nhìn lần đầu, tranh như một đám màu đổ trên nền sáng. Nhưng nếu nhìn chậm, các hình bắt đầu hiện ra. Có những chiếc mũ cao màu cam đỏ và những cây giáo dựng đứng, nét đen dài: đó là các kỵ binh Cossack. Ở một góc khác, hai kỵ sĩ vung kiếm, hai đường đen chéo nhau. Một dải cầu vồng cong vắt qua mặt tranh. Xa hơn, một khối pháo đài đứng trên đỉnh đồi. Vài con chim bay qua, chỉ là mấy nét cong.

Không có hình nào được vẽ đầy đủ. Kandinsky giữ lại vừa đủ để mắt nhận ra, rồi để phần còn lại hoà vào màu.

Cách xem tranh này giống cách nhìn một phong cảnh qua cửa kính mờ hơi nước. Lúc đầu chỉ thấy những vệt sáng tối. Rồi mắt quen dần, và một mái nhà, một cái cây, một bóng người hiện ra. Kandinsky dừng bức tranh ở đúng lúc mắt vừa bắt đầu quen, trước khi mọi thứ trở nên rõ ràng.

Munich, những năm chuyển hướng

Kandinsky sinh ở Moscow. Ông học luật và kinh tế, và đã khoảng ba mươi tuổi khi quyết định bỏ nghề để học vẽ ở Munich. Những năm đầu thế kỷ hai mươi, Munich là nơi ông sống và làm việc, gặp gỡ các hoạ sĩ trẻ Đức và Nga.

Quanh năm 1910, tranh ông thay đổi nhanh. Những phong cảnh làng quê với nhà thờ, núi, người cưỡi ngựa dần mất đường viền. Màu không còn tô vào trong hình nữa. Màu tự đứng.

Cùng thời gian đó, ông viết cuốn sách Về cái tinh thần trong nghệ thuật, xuất bản cuối năm 1911. Trong đó ông so màu sắc với âm nhạc: màu có thể tác động trực tiếp đến tâm hồn, như một nốt nhạc, không cần kể lại một vật nào. Cũng năm 1911, ông cùng Franz Marc lập nhóm Der Blaue Reiter, Kỵ sĩ Xanh.

Một người anh em lớn hơn

Cossacks gắn liền với một bức tranh lớn hơn của Kandinsky, Composition IV, vẽ năm 1911. Trong đó cũng có những kỵ binh cầm giáo, cầu vồng, ngọn đồi có pháo đài, và cũng những hình đang tan ra thành màu.

Đặt hai bức cạnh nhau, ta thấy Kandinsky làm việc như một người viết nhạc làm biến tấu. Cùng một bộ hình, ông thử những cách sắp xếp khác, những mức độ tan rã khác. Cossacks gọn hơn, rõ hình hơn. Composition IV rộng hơn, nhiều khoảng trống hơn.

Những đề tài ấy không được chọn ngẫu nhiên. Kỵ sĩ, chiến trận, cầu vồng, thành trì trên núi là những hình ảnh quay đi quay lại trong tranh Kandinsky những năm này, gắn với ý niệm về một cuộc xung đột lớn rồi một sự đổi mới.

Đứng ở mép trừu tượng

Chỉ vài năm sau, Kandinsky vẽ những bức tranh không còn nhận ra hình gì. Ông thường được nhắc đến như một trong những người đầu tiên đưa hội hoạ châu Âu sang trừu tượng. Không lâu sau, ở Nga, Malevich đi đến trừu tượng bằng một đường khác hẳn, với Hình vuông đen: không làm hình tan ra, mà xoá hẳn nó.

Cossacks đứng ngay trước bước ngoặt ấy. Nó còn giữ một câu chuyện, nhưng câu chuyện đã không còn quan trọng bằng màu. Người xem có thể tìm các kỵ binh, hoặc có thể bỏ qua họ và chỉ nhìn một vệt cam cạnh một vệt xanh.

Điều thú vị là nhiều người xem hôm nay đi ngược con đường của Kandinsky. Họ nhìn thấy màu trước, rồi mới tìm ra hình. Nhãn tranh trên tường cho họ biết có kỵ binh, và họ quay lại để tìm. Tên tác phẩm trở thành một lời gợi ý, một chiếc chìa khoá nhỏ mở vào một bức tranh đã gần như không cần nó.

Cả hai cách nhìn đều đúng. Bức tranh để ta tự chọn đứng ở phía nào của mép.



Thành viên Penta