Essays · Olfactory Art
agustine zegers. A toxin threatens, but it also beckons.
Thứ đe doạ ta cũng là thứ ta muốn chạm vào.
Một triển lãm vừa để nhìn vừa để ngửi
Từ ngày 23 tháng 9 đến 13 tháng 12 năm 2025, Gallery 400 thuộc University of Illinois Chicago trưng bày A toxin threatens, but it also beckons. Tên triển lãm có nghĩa: một độc tố đe doạ, nhưng nó cũng vẫy gọi. Giám tuyển là Denny Mwaura và Lorelei Stewart.
Tác giả là agustine zegers, nghệ sĩ người Chile sống ở Chicago. Tên nghệ sĩ được viết bằng chữ thường. zegers làm nghệ thuật khứu giác, đồng thời nghiên cứu một lĩnh vực có tên chính trị sinh học của không khí, có thể hiểu là câu hỏi về cách bầu không khí quanh ta bị định hình bởi quyền lực, công nghiệp và những quyết định về việc ai phải hít thở thứ gì.
Triển lãm có hai lớp. Một lớp để nhìn: những mảnh polymer, những vũng nhựa, những vật nhặt được. Một lớp để ngửi: một mùi được làm ra để gợi mùi nồng của việc khai thác dầu mỏ giữa một vùng đất.
Hai lớp ấy cùng nói về một chất liệu. Nhựa, thứ có mặt khắp nơi trong đời sống, và gần như không ai còn để ý đến nó.
Những vật trong phòng
Inter.densidad, làm năm 2025, là hơn một chục nắp chai nhựa trắng gắn dọc hai bức tường, mỗi nắp chứa một mùi. Poli.etilena, cũng năm 2025, là những vũng polymer nhỏ trên kính cửa sổ; tên tác phẩm gợi polyethylene, loại nhựa phổ biến nhất trong bao bì.
Trên kính cửa sổ của phòng trưng bày, zegers để những vũng polymer có vi nhựa bên trong. Ánh sáng đi qua chúng như đi qua một lớp da mỏng, hay một lớp dầu loang trên mặt nước.
Và có những nắp chai nhựa nhặt được, được đổ đầy mùi. Đây có lẽ là vật gọn nhất của triển lãm. Một thứ ta vặn mở rồi vứt đi hàng ngày, giờ trở thành một cái chén nhỏ chứa mùi. Muốn biết nó chứa gì, người xem phải cúi xuống, đưa mũi lại gần một mẩu rác.
Cử chỉ ấy làm người xem khó chịu một cách có chủ ý. Ta quen coi nắp chai là thứ không đáng nhìn. Ở đây, nó đòi được ngửi.
Độc tố và khoái cảm
Tên triển lãm chứa một mâu thuẫn. Độc tố thì đáng sợ. Nhưng nhựa cũng hấp dẫn: nó nhẹ, tiện, sáng bóng, rẻ. Nó làm đời sống dễ dàng hơn. Ta biết nó có hại, và ta vẫn với lấy nó.
zegers gọi đúng tên cảm giác ấy: vừa ham muốn vừa ghê sợ trước polymer. Triển lãm không giảng đạo đức. Nó đặt người xem vào đúng chỗ mâu thuẫn, nơi thứ đe doạ ta và thứ làm ta dễ chịu là một.
Mùi làm mâu thuẫn ấy rõ hơn hình ảnh. Một mùi nồng của dầu mỏ có thể khiến người ta nhăn mặt, nhưng cũng có thể gợi một thứ quen thuộc: trạm xăng, đường nhựa mới trải, xe cộ. Ta vừa lùi lại vừa nhận ra mình đã sống cùng nó từ lâu.
Một chủ đề gần với ý này cũng xuất hiện ở Maki Ueda, khi bà làm việc với mùi khiến sinh vật biển ăn nhầm vi nhựa, trong That Microplastics Smell Delicious!. Hai nghệ sĩ, hai cách, cùng một câu hỏi về thứ nhựa để lại trong không khí và trong nước.
Cơ thể xốp
Một ý trung tâm của triển lãm là sự xốp của cơ thể. Da, phổi, máu không phải bức tường. Chúng thấm những gì môi trường mang đến. Vi nhựa đi vào cơ thể qua thức ăn, nước uống, không khí.
Gallery 400 mô tả triển lãm như một suy nghĩ về những sự xuyên thấu giữa các cơ thể mà mọi cư dân của Trái Đất cùng chia sẻ, trong thời kỳ sinh thái đang sụp đổ. Không ai đứng ngoài. Thứ đi vào cơ thể người này cũng đi vào cơ thể người khác, vào động vật, vào đất.
Mùi là cách hợp lý nhất để nói điều đó. Ngửi một mùi nghĩa là để một phần của vật đi vào trong mình. Mỗi hơi thở là một lần thấm. Triển lãm của zegers biến hành động bình thường ấy thành một điều người xem phải để ý: ta đang hít vào cái gì, và ai đã quyết định điều đó.
Nguồn: Nina Johnson, Institute for Art and Olfaction, Sixty Inches From Center
Olfactory Art