Essays · Contemporary Art
Anri Sala. Dammi i colori.
Màu phủ lên tường. Bên dưới, thành phố cũ vẫn còn.
Tate · Tate
Một thành phố về đêm
Dammi i colori là một video của nghệ sĩ Anri Sala, làm năm 2003. Tác phẩm được trình chiếu dưới dạng video kỹ thuật số, có màu, có tiếng, dài mười lăm phút hai mươi lăm giây. Tên phim là tiếng Ý, nghĩa là hãy cho tôi những màu sắc.
Máy quay đi qua Tirana, thủ đô Albania, vào ban đêm. Đường phố vắng. Ánh đèn yếu. Hai bên là những khối nhà chung cư được xây từ thời cộng sản, loại nhà giống nhau, xám, lặp lại theo từng dãy.
Nhưng những bức tường ấy không còn xám. Chúng đã được sơn lại bằng những mảng màu lớn và rực, có khi phủ kín cả mặt nhà.
Người đứng sau những mảng màu này là Edi Rama. Ông là thị trưởng Tirana, và trước khi làm chính trị, ông là một hoạ sĩ. Việc sơn màu các khối nhà cũ là một chương trình của chính quyền thành phố dưới thời ông.
Màu như một quyết định chính trị
Albania bước ra khỏi chế độ cộng sản vào đầu thập niên 1990 với một thủ đô nghèo, xuống cấp. Những dãy nhà xám là dấu vết hữu hình nhất của thời kỳ cũ. Sửa chúng tận gốc thì tốn kém và lâu. Sơn chúng thì nhanh.
Trong video, màu sắc không được trình bày như trang trí. Nó được nói tới như một dự án cho thành phố: một cách để người dân nhìn nơi mình sống theo kiểu khác, một cách để đánh dấu rằng điều gì đó đang thay đổi.
Câu hỏi mà tác phẩm để ngỏ là: màu có đủ không? Một mặt tiền màu cam có làm cho căn hộ bên trong tốt hơn không? Hay nó chỉ đổi cách thành phố hiện ra trong mắt người nhìn?
Sala không trả lời thay người xem. Anh quay chậm, để các mảng màu hiện ra dần trong bóng tối, rồi lại chìm đi. Ban đêm làm mọi thứ lưng chừng. Màu không rực như ban ngày, tường cũ không hoàn toàn biến mất.
Người trở về quay thành phố của mình
Anri Sala sinh ra ở Tirana năm 1974. Anh học hội hoạ ở đó, rồi rời Albania để học video và điện ảnh ở Pháp. Dammi i colori vì vậy là cái nhìn của một người trở về, quen thành phố nhưng đã nhìn nó từ xa.
Nhiều tác phẩm của Sala xoay quanh khoảng cách giữa hình và tiếng, giữa điều được nói và điều được thấy. Ở đây, khoảng cách nằm giữa màu sơn và đời sống. Màu nói một điều về tương lai. Những con đường tối, những bức tường cũ nói một điều khác về hiện tại.
Có một sự trùng hợp đáng để ý. Người quay phim là một nghệ sĩ từng học vẽ. Người sơn thành phố cũng là một hoạ sĩ. Hai người cùng dùng màu, nhưng một người dùng nó để thay đổi thành phố, người kia dùng nó để nhìn kỹ sự thay đổi ấy.
Tác phẩm hiện nằm trong bộ sưu tập của Tate ở London, và được phát hành thành sáu bản cộng ba bản của nghệ sĩ.
Vì sao đáng nhớ
Dammi i colori được làm hơn hai mươi năm trước, nhưng câu hỏi của nó chưa cũ. Nhiều thành phố vẫn chọn sơn lại mặt tiền như cách nhanh nhất để nói rằng mình đã khác.
Tác phẩm không chế giễu cách làm ấy. Nó cũng không ca ngợi. Nó ghi lại một thời điểm khi một thành phố thử dùng màu như một ngôn ngữ, và để người xem tự nghĩ ngôn ngữ ấy nói được bao nhiêu.
Trong thế giới dựng bằng máy mà Harun Farocki khảo sát trong Parallel I-IV, màu của một vật là một thuộc tính được gán vào. Ở Tirana, màu cũng được gán vào, bằng một quyết định. Nhưng bên dưới lớp màu là một thành phố thật, với những tính chất không ai chọn.
Có lẽ vì vậy phim được quay vào ban đêm. Lúc màu kém rực nhất, người xem thấy rõ nhất cả hai lớp.
Contemporary Art