Essays · Contemporary Art
Pipilotti Rist. Ever Is Over All.
Một cành hoa cũng có sức nặng.
Guggenheim Museum Bilbao · Guggenheim Museum Bilbao
Hai hình chiếu gặp nhau ở góc phòng
Ever Is Over All là một sắp đặt video hai kênh Pipilotti Rist làm năm 1997. Hai hình chiếu lớn đặt trên hai bức tường gặp nhau ở góc phòng, và phần mép của chúng chồng lên nhau.
Ở một bên, một phụ nữ mặc váy xanh nhạt đi dọc vỉa hè của một con phố có ô tô đậu thành hàng. Cô cầm một cành hoa dài, thân thẳng, đầu hoa đỏ. Cô đi thong thả, mỉm cười. Rồi cô vung cành hoa, đập vào kính một chiếc xe. Kính vỡ. Cô đi tiếp, đến chiếc xe sau, lại vung tay.
Ở bên kia, máy quay trôi chậm qua một đám hoa nhiệt đới đỏ và xanh, gần đến mức từng cánh, từng thân hoa phủ kín khung hình. Không có người, không có phố. Chỉ có màu và chuyển động chậm.
Hai hình ảnh không kể cùng một chuyện. Nhưng chúng đứng cạnh nhau đủ lâu để người xem bắt đầu nối chúng lại. Cành hoa trong tay cô gái có hình dạng giống những bông hoa ở hình chiếu bên cạnh. Như thể thứ vũ khí ấy được hái ra từ chính cánh đồng kia.
Âm thanh chậm, cử chỉ nhanh
Phần âm thanh do Rist làm cùng nhạc sĩ Anders Guggisberg. Đó là một giai điệu ngân nga, kéo chậm, gần như một bài hát ru. Nó không đổi khi kính vỡ. Không có cao trào, không có tiếng kịch tính đi kèm cú đập.
Chính sự lệch nhịp ấy làm tác phẩm khó quên. Mắt thấy một hành động phá phách. Tai nghe một điều gì đó êm ái. Nét mặt cô gái đứng về phía âm thanh: bình thản, gần như hạnh phúc. Người xem kẹt giữa hai tín hiệu, không biết nên thấy lo hay thấy vui.
Có một khoảnh khắc được nhắc đến nhiều. Một nữ cảnh sát đi ngang qua cô gái trên vỉa hè. Người xem chờ một sự can thiệp. Nhưng người cảnh sát chỉ chào cô rồi đi tiếp. Trật tự của con phố không bị phá vỡ. Nó chỉ nhìn đi chỗ khác.
Tác phẩm được chiếu lặp. Cô gái đi, đập, đi tiếp, rồi lại bắt đầu. Không có kết thúc để hành động ấy được giải thích.
Bạo lực và dịu dàng chạy song song
Rist sinh ra ở Thuỵ Sĩ. Từ cuối những năm 1980, bà làm video với màu sắc bão hoà, hình ảnh chồng lớp, âm nhạc và cơ thể phụ nữ ở trung tâm. Ever Is Over All thường được đọc trong dòng ấy: một phụ nữ vui vẻ, tự do, bước qua những quy tắc về cách một người phụ nữ nên cư xử nơi công cộng. Video lúc ấy đã rời khỏi màn hình tivi để chiếm cả căn phòng, một hướng đi mà từ những năm 1970 Nam June Paik từng mở ra khi đặt những chiếc tivi giữa cây lá.
Nhưng tác phẩm không đặt ra một thông điệp rõ ràng. Cô gái không tức giận. Cô không có lý do nào được nói ra. Những chiếc xe không thuộc về ai cụ thể. Cú đập giống một cử chỉ giải toả hơn là một lời tố cáo.
Bảo tàng Guggenheim Bilbao mô tả tác phẩm bằng khái niệm hiện thực huyền ảo: một bông hoa trở thành vũ khí, và từ đó sinh ra một cử chỉ vừa giải toả vừa đầy hy vọng. Cách đọc này giữ được cả hai mặt. Phá vỡ và nhẹ nhõm xảy ra cùng một lúc.
Theo các ghi chép về tác phẩm, Ever Is Over All được trình chiếu lần đầu tại Venice Biennale năm 1997. Gần ba mươi năm sau, Guggenheim Bilbao dựng lại nó trong một phòng riêng, từ tháng 1 năm 2026 đến tháng 1 năm 2027.
Vì sao nó vẫn được nhớ
Nhiều video nghệ thuật cần người xem ngồi lâu, đọc chú thích, hiểu bối cảnh. Ever Is Over All thì không. Chỉ vài giây là đủ để nhớ: váy xanh, cành hoa đỏ, tiếng kính vỡ, nụ cười.
Hình ảnh ấy dễ nhớ vì nó đảo hai thứ ta tưởng đã hiểu rõ. Hoa là dịu dàng. Kính xe là chắc chắn. Trong video, hoa thắng. Không phải bằng sức mạnh của nó, mà bằng việc không ai ngăn nó lại.
Cũng vì vậy, tác phẩm không cũ đi. Mỗi thế hệ người xem mang vào đó một nỗi bực bội riêng, một quy tắc riêng muốn bước qua. Cô gái vẫn đi dọc vỉa hè, mỉm cười, chưa bao giờ đến cuối con phố.
Ở góc phòng, nơi hai hình chiếu chạm nhau, cánh đồng hoa và con phố lẫn vào nhau một dải hẹp. Đó là chỗ tác phẩm nói rõ nhất: dịu dàng và bạo lực không nằm ở hai phía. Chúng dùng chung một bức tường.
Contemporary Art