Essays · Contemporary Art

Apichatpong Weerasethakul. Primitive.

Ngôi làng quên, nhưng bóng tối vẫn nhớ.

Apichatpong Weerasethakul, Primitive: thiếu niên làng Nabua trong đêm tối, ánh sáng hắt lên người

Pirelli HangarBicocca · Pirelli HangarBicocca


Một ngôi làng ở Đông Bắc Thái Lan

Nabua là một ngôi làng ở vùng Đông Bắc Thái Lan. Từ thập niên 1960 đến thập niên 1980, quân đội chính phủ chiếm đóng khu vực này để truy quét những người cộng sản nổi dậy. Làng trở thành nơi đàn áp. Người dân chịu bạo lực, và sau đó là im lặng.

Mùa hè năm 2008, Apichatpong Weerasethakul đến Nabua và ở lại vài tháng. Ông không tìm những người già để phỏng vấn. Ông làm việc với lớp trẻ trong làng, con cháu của những người từng bị coi là phần tử chống đối. Họ là thế hệ không còn nhớ trực tiếp, nhưng vẫn sống giữa những gì đã xảy ra.

Cùng nhau, họ quay phim, chơi đùa, và dựng một con tàu vũ trụ. Một vật thể kỳ lạ, đặt giữa một vùng quê, như thể có một lối thoát khỏi nơi này, hoặc một cách để đi giữa các thế giới.

Từ những tháng ấy, dự án Primitive ra đời năm 2009, do Haus der Kunst ở Munich đặt hàng, cùng FACT ở Liverpool và Animate Projects ở London.

Một tác phẩm gồm nhiều phần

Primitive không phải một bộ phim duy nhất. Khi trình bày tại FACT, Liverpool, cuối năm 2009, dự án gồm bốn tác phẩm: Primitive, Primitive (Nabua Song), Primitive (I'm Still Breathing), và A Letter to Uncle Boonmee. Mỗi phần là một góc khác nhau của cùng một ngôi làng.

Có những đoạn gần như phim tài liệu. Có những đoạn được dàn dựng. Có âm nhạc, có im lặng. Người xem đi từ màn hình này sang màn hình khác, và tự nối chúng lại. Không ai dẫn đường.

Năm 2013, toàn bộ dự án được trình bày tại Pirelli HangarBicocca ở Milan, do Andrea Lissoni giám tuyển, trong không gian Shed được thiết kế riêng. Căn phòng gần như tối hoàn toàn. Hình ảnh hiện ra trong bóng tối, rồi tắt.

Bóng tối ấy không phải nền. Nó là một phần của tác phẩm. Trong một ngôi làng nơi nhiều thứ không được nói ra, bóng tối là chỗ những điều ấy ở lại.

Bóng ma và thời gian

Apichatpong thường làm phim về hồn ma, về kiếp trước, về những lớp thời gian chồng lên nhau. Với ông, quá khứ không đi đâu cả. Nó vẫn ở trong cảnh vật, trong cơ thể, trong ánh sáng lúc chiều xuống.

Primitive đặt những thiếu niên hôm nay vào giữa những lớp ấy. Họ không đóng vai nạn nhân. Họ chỉ có mặt, làm những việc của tuổi trẻ: chơi, ngủ, nói chuyện, chờ đợi. Và chính sự có mặt bình thường ấy làm quá khứ hiện lên, như một hồn ma đứng cạnh họ mà không ai gọi tên.

A Letter to Uncle Boonmee, một phần của dự án, gắn với bộ phim dài Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives mà Apichatpong hoàn thành năm 2010. Bộ phim đó đoạt Cành Cọ Vàng tại Cannes. Nhưng nền của nó đã có ở Nabua, trong những tháng làm việc cùng lớp trẻ.

Nabua cũng không phải điểm dừng. Vùng Đông Bắc Thái Lan, quê hương của chính Apichatpong, còn trở lại nhiều lần trong những tác phẩm sau của ông, như Fireworks (Archives), nơi những bức tượng trong đêm được chiếu sáng từng chớp một. Mỗi lần trở lại là một lần nhìn cùng một vùng đất bằng một thứ ánh sáng khác. Ông không tìm một câu trả lời cuối cùng cho nơi chốn ấy. Ông chỉ tiếp tục quay về, và tiếp tục nhìn.

Điều Primitive để lại không phải một bài học lịch sử. Nó là một cảm giác: rằng một nơi chốn có thể nhớ lâu hơn con người. Rằng những gì bị xoá khỏi lời kể vẫn còn trong đất, trong đêm, trong ánh sáng hắt lên một gương mặt trẻ.



Thành viên Penta