Essays · Contemporary Art
Tony Oursler. The Influence Machine.
Khuôn mặt hiện trên khói. Khói tan, mặt cũng tan.
Tate · Tate
Một công viên biết nói
The Influence Machine là một tác phẩm ngoài trời của nghệ sĩ Mỹ Tony Oursler, ra đời năm 2000. Nó được trình diễn lần đầu ở Madison Square Park, New York, từ ngày 19 đến 31 tháng Mười năm 2000, rồi ở Soho Square, London, từ ngày 1 đến 12 tháng Mười Một cùng năm.
Khi trời tối, công viên đổi khác. Những khuôn mặt người khổng lồ hiện lên trên các làn khói do máy tạo ra. Hình ảnh được chiếu lên tán cây và lên mặt ngoài các toà nhà xung quanh. Một nắm tay đập liên hồi lên một bức tường.
Cùng lúc là âm thanh. Những đoạn độc thoại do Oursler viết, trôi theo dòng suy nghĩ, không mở đầu, không kết thúc rõ. Ở London, một nhóm thanh niên đồng thanh hô từ một bệnh viện nhìn xuống quảng trường. Một nhân vật gọi là Người Đồng Cốt nói vọng ra từ làn khói.
Tác phẩm được đặt hàng chung bởi Public Art Fund ở New York và Artangel ở London. Sau này nó còn được dựng lại ở Manchester năm 2011 và Adelaide năm 2013, và hiện thuộc bộ sưu tập của Tate.
Lịch sử của những cỗ máy
Oursler không làm một buổi trình chiếu cho vui. Ông kể một lịch sử. Tên tác phẩm lấy từ một cách gọi cũ dành cho truyền hình: cỗ máy gây ảnh hưởng. Từ đó, ông quay ngược lại những người đi trước trong việc truyền hình ảnh và giọng nói đi xa, tách khỏi thân thể người nói.
Étienne Gaspard Robertson, người làm những buổi chiếu ma bằng đèn chiếu ở Paris cuối thế kỷ 18. Samuel Morse, người đứng sau điện báo vào thập niên 1830. John Logie Baird, người thử nghiệm truyền hình vào thập niên 1920.
Mỗi người trong số họ đã làm cho một điều gì đó xuất hiện ở nơi nó không có mặt. Một bóng ma trên màn khói. Một thông điệp đi qua dây điện. Một khuôn mặt hiện trên màn hình trong phòng khách của người khác.
Ở New York, những bàn tay gõ được chiếu lên cây và toà nhà gợi tới mã Morse và những hình thức liên lạc sơ khai. Tiếng động của nó không có nghĩa rõ ràng, nhưng nhịp của nó giống một tín hiệu đang cố truyền đi.
Âm thanh từ bóng tối
Phần tiếng của tác phẩm quan trọng không kém phần hình. Ở New York, nhạc sĩ Tony Conrad viết một bản nhạc riêng cho dự án. Có tiếng nhiễu sóng radio. Có tiếng đàn glass harmonica, một nhạc cụ làm từ những chiếc chén thuỷ tinh, do Dean Shostak chơi.
Những âm thanh này không đến từ một điểm cố định. Người xem đi trong công viên, nghe giọng nói từ một hướng, thấy khuôn mặt ở một hướng khác. Hình và tiếng tách nhau, như chúng từng tách nhau trong lịch sử truyền thông, khi giọng nói đi qua dây và hình ảnh đi qua sóng.
Oursler từ lâu đã quen chiếu khuôn mặt lên những vật không phải màn hình: búp bê vải, quả cầu, đồ vật trong phòng. Ở đây ông mang cách làm ấy ra ngoài trời, lên những bề mặt còn kém ổn định hơn. Khói không đứng yên. Lá cây rung theo gió. Khuôn mặt cứ thế biến dạng, vỡ ra, rồi gom lại.
Vì sao đáng nhớ
Năm 2000, internet vừa bước vào đời sống hằng ngày. Màn hình bắt đầu có mặt ở khắp nơi. The Influence Machine nhắc rằng cảm giác vừa bị cuốn hút vừa bất an trước một cỗ máy biết nói không phải là mới. Nó đã có từ khi những bóng ma đầu tiên hiện lên trên màn khói.
Tác phẩm cũng làm một điều hiếm có: đưa lịch sử truyền thông ra khỏi bảo tàng, vào một công viên công cộng, cho bất cứ ai đi ngang qua ban đêm. Không cần vé. Không cần biết trước Robertson hay Baird là ai. Người xem chỉ cần đứng lại và nhìn khuôn mặt trên khói.
Trước đó mấy chục năm, Nam June Paik đã đặt những chiếc tivi giữa một khu vườn cây. Oursler đi thêm một bước: ông bỏ luôn cái hộp, để hình ảnh tự bám vào cây và khói.
Khi máy tắt, công viên trở lại là công viên. Khói tan. Cây đứng yên. Không còn dấu vết nào của những khuôn mặt. Chỉ còn ký ức của người đã đứng xem.
Contemporary Art