Essays · Contemporary Art

Tuan Andrew Nguyen. The Specter of Ancestors Becoming.

Ký ức không chỉ được nhớ. Nó được thừa kế.

Tuan Andrew Nguyen, The Specter of Ancestors Becoming: một cảnh trong sắp đặt video bốn kênh

© Tuan Andrew Nguyen · SFMOMA


Những người lính từ Tây Phi

Trong những năm 1940, Pháp đưa sang Đông Dương nhiều đơn vị lính thuộc địa. Trong đó có tirailleurs sénégalais, những người lính Tây Phi phục vụ trong quân đội Pháp. Họ được gửi đến để dập tắt các cuộc nổi dậy giành độc lập của người Việt.

Một số người lính ấy lấy vợ Việt. Họ có con ở Việt Nam. Sau thất bại của Pháp ở Điện Biên Phủ năm 1954, hàng trăm phụ nữ Việt theo chồng và con sang châu Phi. Họ bắt đầu lại ở Senegal, ở một đất nước xa lạ, với một ngôn ngữ khác và một khí hậu khác.

Có những người lính không đưa vợ theo. Họ chỉ mang con về. Những đứa trẻ ấy lớn lên ở Senegal, đôi khi không biết gì về nguồn gốc của mình. Một nửa gia đình ở lại bên kia đại dương, và dần trở thành một khoảng trống không ai nói đến.

Hơn nửa thế kỷ sau, con cháu của những gia đình ấy vẫn sống ở Senegal. Họ là một cộng đồng nhỏ, mang cả hai dòng máu, hai lịch sử, và nhiều câu hỏi chưa có ai trả lời.

Những cuộc trò chuyện tưởng tượng

Tuan Andrew Nguyen, sinh năm 1976 tại Việt Nam, làm việc cùng cộng đồng người Việt ở Senegal. Ông không làm một phim tài liệu phỏng vấn. Ông cùng họ viết và dàn dựng những cuộc trò chuyện tưởng tượng, với cha mẹ, với ông bà, hoặc giữa chính những người đã khuất.

Những cuộc trò chuyện ấy chưa từng xảy ra. Có thể người con chưa bao giờ hỏi mẹ vì sao bà rời quê. Có thể người cháu chưa từng biết ông mình đã nghĩ gì khi cầm súng ở một đất nước xa. Tác phẩm cho họ một chỗ để hỏi, và để tự tưởng tượng câu trả lời.

Kết quả là The Specter of Ancestors Becoming, hoàn thành năm 2019: một sắp đặt video bốn kênh, âm thanh vòm 7.1, dài 28 phút. Người xem đứng giữa bốn màn hình, nghe những giọng nói đến từ nhiều phía, như đang đứng giữa một gia đình mà các thành viên không bao giờ ở cùng một phòng.

Điều tác phẩm làm nổi lên không phải là một phiên bản lịch sử đúng hơn. Mà là những cách nhớ khác nhau. Mỗi người con cháu giữ một mảnh, và mỗi mảnh được nhớ theo một cách riêng, có khi mâu thuẫn với nhau.

Từ Sharjah đến San Francisco

Tác phẩm ra mắt lần đầu tại Sharjah Biennial năm 2019. Cùng năm, nó được giới thiệu lần đầu ở Mỹ trong triển lãm SOFT POWER tại SFMOMA. Năm 2020, SFMOMA mua tác phẩm cho bộ sưu tập. Năm 2022, nó được trình bày tại Dakar Biennale, trở về chính đất nước nơi những gia đình ấy đang sống.

Sự trở về ấy có ý nghĩa riêng. Một câu chuyện về người Senegal và người Việt, được kể ở Senegal, trước những khán giả có thể là hàng xóm của chính những người trong phim. Tác phẩm không còn là một cái nhìn từ xa.

Trước đó, Tuan Andrew Nguyen từng là thành viên của The Propeller Group, nhóm nghệ sĩ làm The Living Need Light, the Dead Need Music về tang lễ miền Nam Việt Nam. Hai tác phẩm cùng chạm đến người đã khuất. Nhưng nếu phim của nhóm là một cuộc tiễn đưa đầy âm nhạc, thì tác phẩm này là một cuộc gọi ngược: người sống gọi người chết quay lại, để hỏi những điều chưa kịp hỏi.

Tên tác phẩm nói về một bóng ma đang thành hình. Tổ tiên, ở đây, không phải những gương mặt cố định trên bàn thờ. Họ đang được dựng lại, từng câu một, bởi những người mang dòng máu của họ nhưng chưa bao giờ gặp họ.



Thành viên Penta