Essays · Olfactory Art
Bernardo Fleming. Dreaming in Smell.
Một giấc mơ cũng có thể để lại mùi.
Institute for Art and Olfaction · Institute for Art and Olfaction
Người mơ thấy mùi
Phần lớn giấc mơ là hình ảnh và âm thanh. Mùi hiếm khi có mặt. Tài liệu triển lãm dẫn một nghiên cứu ở Canada năm 1998: chỉ một số ít người từng ngửi thấy mùi trong mơ.
Bernardo Fleming là một trong số ít ấy. Anh sinh ở Argentina, làm việc hơn hai mươi năm trong ngành mùi hương, và là giám đốc toàn cầu về xu hướng và dự báo chiến lược tại IFF, một trong những công ty hương liệu lớn nhất thế giới. Nói cách khác, anh sống giữa mùi cả ngày. Và ban đêm, mùi vẫn theo anh vào giấc ngủ.
Dreaming in Smell là triển lãm cá nhân đầu tiên của anh, mở tại IAO Gallery ở Los Angeles từ ngày 12 tháng Mười Một đến ngày 2 tháng Mười Hai năm 2021. Đây cũng là một trong những triển lãm đầu tiên khi phòng trưng bày của Institute for Art and Olfaction mở lại.
Một cuốn sổ đầu giường
Cách làm bắt đầu rất giản dị. Fleming để một cuốn sổ cạnh giường. Mỗi sáng thức dậy, anh ghi lại giấc mơ và những mùi có trong đó, trước khi chúng phai.
Rồi anh mang những ghi chép ấy đến các perfumer cao cấp ở IFF. Mỗi người nhận một giấc mơ và dịch nó thành mùi. Việc dịch không dễ. Mùi trong mơ không có nhãn. Nó lẫn với cảm xúc, với nơi chốn, với một người vừa đi ngang qua.
Kết quả là bốn chai xịt vải. Mỗi chai mang tên một giấc mơ, kèm ngày mơ, và phần lớn ghi cả nơi mơ: Nijmegen, Hà Lan.
Bốn giấc mơ
Dentista, tháng Năm năm 2016, do Ricardo Moya làm. Giấc mơ về người mẹ đi làm về từ phòng khám nha khoa. Mùi dựng quanh Cabotine de Grès, chai nước hoa bà dùng mỗi ngày, cùng đinh hương, húng quế và eugenol, phân tử quen thuộc của phòng nha. Ấm áp và sạch sẽ lạnh lùng, cùng một lúc.
Departures, ngày 23 tháng Hai năm 2021, do Anh Ngô Nguyễn Việt làm. Một sòng bạc trống, một nỗi lo, mùi thảm ẩm. Rồi đột ngột, hoa và keo xịt tóc của những người khách khác tràn tới. Huệ, nhài, hoa cam, với phần nền mang mùi thú và xạ.
Dýer Mak'er, ngày 18 tháng Chín năm 2021, do Meabh Mc Curtin làm. Tên lấy từ một bài của Led Zeppelin, gắn với khoảnh khắc một cuộn băng cassette và cảm giác bước sang tuổi trưởng thành. Mùi dựng trên palo santo và xô thơm, cùng bách xù, ngải, tiêu, tuyết tùng và hổ phách.
Cana, ngày 6 tháng Mười năm 2021, do Birgit Sijbrands làm. Một lần bị cảnh sát chặn xe kỳ quặc trong mơ. Mùi dựng quanh một hợp hương rượu vang đỏ, thu bằng công nghệ lấy mẫu không khí quanh vật của IFF, cùng diên vĩ, violet, hồng và xạ.
Mang giấc mơ ra khỏi giường, rồi đặt lại vào giường
Trong phòng trưng bày, bốn mùi không nằm trong tủ kính. Chúng được xịt lên ga giường và gối, phơi trên dây và xếp trên kệ. Người xem được mời chạm vào vải, cúi xuống ngửi.
Lựa chọn này làm tác phẩm tròn lại. Giấc mơ sinh ra trên giường. Nó được ghi ra giấy, đi qua tay perfumer, thành một chất lỏng. Rồi lại quay về vải, nơi một người khác có thể nằm lên và mang nó vào giấc ngủ của mình.
Fleming nói rằng mùi có một sức mạnh khác với các giác quan còn lại. Nó đi thẳng qua liên tưởng và ký ức, không cần qua ngôn ngữ. Có lẽ vì thế mà mùi trong mơ khó nói lại đến vậy.
Tác phẩm này có họ hàng với những thiết bị cố ghi lại ký ức bằng mùi, như The Anemoia Device của Cyrus Clarke. Nhưng Fleming không cần máy. Anh chỉ cần một cuốn sổ, một buổi sáng, và một trí nhớ đủ nhanh để bắt kịp giấc mơ trước khi nó đi mất.
Olfactory Art