Essays · Olfactory Art

Calone. Mùi biển không có trong biển.

Ta nhận ra biển ở nơi biển chưa từng có mặt.

Công thức cấu tạo của Calone, phân tử mang mùi dưa hấu và gió biển

Một phân tử ra đời ngoài ý định

Năm 1966, ba nhà hoá học J. J. Beereboom, D. P. Cameron và C. R. Stephens ở phòng thí nghiệm của Pfizer tại New York tổng hợp một phân tử có tên dài: 7 methyl 2H 1,5 benzodioxepin 3(4H) one. Họ không đi tìm mùi biển. Phân tử này xuất hiện trong một chương trình nghiên cứu hoá học hương thơm, và người ta chỉ nhận ra mùi đặc biệt của nó sau đó.

Pfizer khi ấy có một nhánh làm nguyên liệu mùi, sau khi mua lại một nhà sản xuất ở Grasse. Tên thương mại Calone, theo tài liệu của Osmetheca, lấy từ tên nhà ấy.

Mùi của Calone khó xếp loại. Người ta mô tả nó bằng dưa hấu, dưa lưới, vỏ sò, không khí có iốt ven biển, một cạnh hơi kim loại. Nó rất mạnh, chỉ cần một lượng rất nhỏ. Dùng quá tay, nó thành kim loại và gắt.

Suốt gần hai mươi năm, Calone chỉ được dùng kín đáo, với lượng rất ít, lẫn trong các mùi hoa. Nó chưa có tên gọi nào để người ta nghĩ đến nó như mùi biển.

Mùi nào gọi là biển?

Biển thật có mùi gì? Nếu đứng ở một bến cá, mùi đó là rong phân huỷ, muối, dầu, cá. Một phần mùi biển thật đến từ các hợp chất lưu huỳnh do sinh vật biển tạo ra. Đó không phải mùi dễ chịu cho lắm, và không ai muốn mặc nó.

Calone không có những thứ ấy. Nó sạch, mát, hơi ngọt như ruột dưa hấu vừa bổ. Nó giống biển trong bưu thiếp hơn là biển ở bến cá: một buổi sáng có gió, không có ai, nước trong.

Vậy tại sao người ta lại nhận ra biển trong nó? Có lẽ vì mùi biển mà ta mang trong đầu vốn đã là một phiên bản chọn lọc. Ta nhớ gió, nhớ độ lạnh, nhớ muối trên da. Ta quên phần tanh. Calone khớp với phiên bản đã chọn lọc ấy, nhiều hơn là với biển thật.

Nói cách khác, Calone không bắt chước biển. Nó bắt chước ký ức về biển.

Thập niên 1990, mùi biển thành một thời

Cuối thập niên 1980, Calone bắt đầu bước ra khỏi vai phụ. Năm 1988, New West for Her của Aramis, do Yves Tanguy làm, dùng nó rõ ràng, và mở ra một kiểu mùi mà người ta về sau gọi là mùi nước.

Năm 1992, Jacques Cavallier làm L'Eau d'Issey cho Issey Miyake: Calone đặt giữa một bó hoa trong, bên cạnh sen và dưa. Chai nước hoa ấy thường được xem là cột mốc của nhánh hoa biển. Vài năm sau, mùi nước xuất hiện ở khắp nơi, trong nước hoa nam lẫn nữ, trong sữa tắm, trong nước giặt.

Thập niên 1990 vì thế có một mùi riêng. Ai lớn lên trong những năm ấy có thể nhận ra nó ngay: trong, mát, hơi ngọt, như một phòng tắm mới lau. Sau năm 2000, người làm nước hoa dùng Calone dè dặt hơn, để tránh cái mác của một thời.

Một phân tử không có trong biển đã trở thành mùi biển của cả một thế hệ. Và giờ đây, với nhiều người, nó còn là mùi của một thập niên.

Nhận ra một nơi chưa từng có mặt

Mỗi mùi ta nhận ra là một mùi ta đã học. Không ai sinh ra đã biết mùi cà phê hay mùi mưa. Ta học chúng qua việc gặp đi gặp lại, cùng với một nơi, một lúc.

Calone cho thấy việc học ấy có thể đi ngược chiều. Người ta không gặp phân tử này ở biển. Họ gặp nó trong chai, trên da người khác, trong phòng tắm. Nhưng vì nó được gọi là biển, được bán kèm hình ảnh sóng và cát, họ dần học để nhận ra biển trong nó.

Đến một lúc, trật tự đảo lại hoàn toàn. Có người đứng trước biển thật và thấy biển không có mùi giống biển. Mùi họ chờ đợi nằm trong một chai thuỷ tinh ở nhà.

Calone vì thế là một vật chứng thú vị. Nó cho thấy dấu vết không nhất thiết phải đến từ vật. Đôi khi, dấu vết có trước, và vật được dựng lên quanh nó.



Thành viên Penta