Essays · Olfactory Art

Candice Lin. Swamp Fat.

Mùi không ở lại phòng trưng bày. Nó đi theo da người.

Candice Lin, Swamp Fat: sắp đặt với khối mỡ ướp mùi, gốm, đất sét và bệ scagliola

Photo: Jonathan Vanderweit. Courtesy the artist and François Ghebaly Gallery, Los Angeles · ArtReview


Một khối mỡ trên bệ

Nhìn từ xa, Swamp Fat giống một bàn thờ nhỏ hoặc một góc xưởng. Có gốm, đất sét, đất, vữa. Có những mặt phẳng bằng scagliola, một kỹ thuật giả đá cẩm thạch từ thạch cao và bột màu, vốn dùng trong các cung điện châu Âu. Kích thước thay đổi theo từng nơi trưng bày.

Ở giữa là mỡ lợn. Candice Lin đã ướp nó bằng một cách làm cũ của ngành nước hoa Pháp: để mỡ lạnh hút dần mùi từ vật liệu đặt lên nó, qua nhiều ngày, cho đến khi mỡ trở thành vật chứa mùi. Ngày xưa người ta dùng cách này để giữ mùi hoa nhài, hoa huệ. Lin dùng nó cho những mùi ngược lại.

Mùi trong khối mỡ là mùi của cơ thể và sự phân huỷ: tôm, thịt đang rữa. ArtReview gọi đó là những mùi mang tính quỷ ám. Không có hương hoa nào che đi.

Người xem được mời lấy một ít mỡ, xoa lên da mình. Rồi họ rời phòng trưng bày, mang theo mùi ấy trên tay, trên cổ, trên quần áo.

Điều đáng chú ý là tác phẩm không kết thúc trong phòng. Nó kết thúc ở đâu đó ngoài kia: trên xe buýt, trong bếp nhà ai, trên chiếc gối tối hôm ấy. Mỗi người xem trở thành một bệ trưng bày di động, và mùi đi xa hơn mọi bức tường của bảo tàng.

Saint Malo, một ngôi làng trên đầm lầy

Tác phẩm được làm cho Prospect.5, triển lãm định kỳ của New Orleans, mùa 2021 đến 2022. Lin nhìn về một nơi cách thành phố không xa: Saint Malo, trong vùng đầm lầy Louisiana.

Saint Malo được xem là khu định cư người châu Á đầu tiên trên đất Mỹ. Đó là một cộng đồng nhiều dòng máu: người Philippines, người bản địa, và những người Maroon, tức những người từng bị bắt làm nô lệ đã trốn thoát và lập làng ở nơi khó tìm tới. Họ sống bằng nước, bằng đầm, bằng tôm cá.

Ngày nay, chính mảnh đầm ấy đang lùi dần. Đất sụt, nước dâng, dấu vết vật chất của cộng đồng biến mất theo. Không còn nhiều thứ để nhìn. Vì vậy Lin không làm một mô hình ngôi làng. Cô làm một mùi.

Mùi tôm không phải ngẫu nhiên. Nó là mùi của nghề đã nuôi sống ngôi làng. Mùi thịt rữa cũng không ngẫu nhiên. Đầm lầy là nơi mọi thứ phân huỷ và trở lại thành đất.

Thuốc hay chất độc

Việc xoa mỡ lên da gợi tới một tập tục thời Trung cổ ở châu Âu. Người ta từng tin rằng thoa các thứ mỡ có mùi lên người sẽ giữ bệnh dịch tránh xa. Đó là thứ khoa học giả, nhưng nó cho thấy mùi đã từng được coi là một hàng rào giữa cơ thể và thế giới.

Lin lật tập tục ấy lại. Thứ được xoa lên da không phải mùi thơm để xua điều xấu, mà chính là mùi mà người ta muốn xua đi. Ranh giới giữa thuốc và chất độc, giữa sạch và bẩn, trở nên mờ. Đây là một mạch chạy qua nhiều tác phẩm của Lin, những nghiên cứu về lịch sử thuộc địa và những cuộc gặp gỡ giữa các chất liệu. Một ví dụ khác là Vomit Clock, nơi cơ thể cũng là trung tâm.

Năm 2023, Swamp Fat được trưng bày lại trong triển lãm Thick as Mud tại Henry Art Gallery, Đại học Washington, Seattle. Đầm lầy Louisiana đi xa hàng nghìn cây số, trong một khối mỡ.

Có một điều khó chịu nằm ngay trong cách tác phẩm vận hành. Người xem phải quyết định có chạm vào hay không. Chạm vào nghĩa là nhận lấy một mùi không đẹp, và để nó theo mình cả buổi. Không chạm nghĩa là đứng ngoài. Lin không nói bên nào đúng. Cô chỉ đặt khối mỡ ở đó, và để mũi mỗi người tự trả lời.



Thành viên Penta