Essays · Olfactory Art
Carsten Höller, Ben Gorham. Insensatus Vol. 1 Fig. 1.
Mùi cuối cùng trước khi ngủ đi theo ta vào đêm.
Carsten Höller & François Roche, Hypothèse de Grue, 2013 (exhibition view, "With") · ArtReview
Một hộp gỗ, bốn tuýp kem
Năm 2013, Carsten Höller mở triển lãm With tại Air de Paris, gallery ở Paris. Đó là triển lãm đầu tiên của ông ở đây sau gần sáu năm. Trong số tác phẩm có một vật nhỏ, trông như một món đồ xa xỉ: một chiếc hộp gỗ óc chó chứa bốn tuýp kem đánh răng.
Tác phẩm tên Insensatus Vol. 1 Fig. 1. Ba tuýp có mùi riêng, mang ba cái nhãn: Nam, Nữ, Trẻ con. Tuýp thứ tư là kem nền, tên Activator. Người dùng lấy kem nền, trộn với một hay nhiều mùi, rồi đánh răng trước khi đi ngủ.
Lời hứa của tác phẩm rất lạ: tuỳ liều lượng, kem sẽ tác động tới giấc mơ của người dùng. Nhiều Nam hơn, nhiều Nữ hơn, hay nhiều Trẻ con hơn, giấc mơ sẽ nghiêng theo.
Tác phẩm được làm cùng Ben Gorham, người sáng lập nhà nước hoa Byredo ở Stockholm. Gorham từng kể rằng ông muốn làm một mùi có thể dẫn đường cho giấc mơ suốt đêm, và chính Höller nghĩ ra việc đưa vị giác vào. Từ đó mùi đi vào miệng, dưới dạng kem đánh răng.
Nhà khoa học đứng sau
Höller không đến với mùi một cách tình cờ. Trước khi làm nghệ thuật, ông được đào tạo là nhà khoa học, và từng nghiên cứu cách côn trùng giao tiếp với nhau bằng mùi. Tức là ông biết rằng mùi có thể mang thông tin, có thể khiến một sinh vật đổi hành vi mà không cần chữ.
Nhiều tác phẩm của ông biến người xem thành người tham gia một thí nghiệm. Người ta trượt, ngủ, đeo kính đảo ngược, rồi tự quan sát xem điều gì thay đổi bên trong mình. Insensatus nằm trong mạch đó. Chỉ có điều phòng thí nghiệm ở đây là nhà tắm của chính người dùng, và kết quả nằm trong giấc mơ.
Cái tên Insensatus trong tiếng Latin gợi đến sự phi lý, sự vô tri. Tên đầy đủ lại giống một mục trong sách khoa học: tập 1, hình 1. Tác phẩm đứng ở giữa hai thứ: nghiêm túc như một thí nghiệm, và vô lý như một trò đùa.
Triển lãm của những cặp đôi
With là một triển lãm về sự cộng tác. Höller làm việc cùng nhiều người: một nhà làm tiêu bản, một người làm mô hình, một nhà làm nước hoa, một nhiếp ảnh gia, một nghệ sĩ, một kiến trúc sư. Chủ đề chạy xuyên suốt là cái đôi, cái nhân bản.
Trong phòng có bức ảnh So Alone, do Davide Monteleone chụp, cho thấy Höller đứng giữa hơn ba mươi cặp song sinh. Có Memory, ba mươi khung hình hai mặt in các trò chơi ở công viên giải trí; mỗi tuần nhân viên gallery tung đồng xu để quyết định mặt nào quay ra ngoài. Có The Memory Game, một trò chơi trí nhớ với ba mươi hai lá bài hai mặt. Và có Hypothèse de Grue, làm cùng kiến trúc sư François Roche, một khối kim loại trắng hình rồng, có máy tạo khói.
Đặt giữa những tác phẩm ấy, Insensatus là một cặp đôi khác: người thức và người mơ. Người đánh răng buổi tối và người thức dậy buổi sáng là cùng một người, nhưng giữa họ là một đêm mà không ai trong hai người kiểm soát được.
Mùi và giấc ngủ
Tác phẩm có thể đọc như một lời châm biếm ngành mỹ phẩm, nơi sản phẩm nào cũng hứa hẹn thay đổi một điều gì đó trong đời người dùng. Bài phê bình năm 2013 cũng ghi rằng bộ kem đã được dự định đưa ra bán. Lời hứa về giấc mơ được đóng gói sang trọng, như mọi lời hứa khác.
Nhưng tác phẩm cũng chạm vào một điều có thật. Mùi là giác quan đi rất gần với ký ức và cảm xúc. Một mùi quen có thể kéo lại một căn phòng, một người, một mùa. Việc mùi có đi vào giấc mơ hay không là điều mỗi người chỉ có thể tự hỏi. Bài Dreaming in Smell đi tiếp câu hỏi ấy từ một hướng khác.
Insensatus không đưa ra câu trả lời. Nó chỉ đặt vào tay người dùng một công cụ và một lời hứa, rồi để họ tự đi ngủ. Sáng hôm sau, chỉ người mơ mới biết điều gì đã xảy ra. Hoặc có khi họ cũng không nhớ.
Olfactory Art