Essays · Olfactory Art

Claude Galle. Perfume burner.

Khói không có hình. Nên người ta đúc cho nó một cái bệ.

Claude Galle, Perfume burner: lư xông hương đồng đúc mạ vàng hai màu, cao gần một mét, Paris khoảng 1800 đến 1810

© Victoria and Albert Museum, London; Given by Miss J. J. Beattie · Victoria and Albert Museum (V&A)


Một vật cao gần một mét

Victoria and Albert Museum ở London giữ một lư xông hương bằng đồng, đúc rồi chạm, mạ vàng. Nó cao khoảng 95 cm, đường kính khoảng 34 cm. Đây không phải loại lư đặt trên bàn. Nó là một món đồ nội thất, đứng trên sàn, ngang tầm hông người lớn.

Hồ sơ của bảo tàng ghi nó được làm ở Paris, khoảng từ năm 1800 đến năm 1810. Người thiết kế và chế tác được ghi là Claude Galle, kèm chữ "probably": nhiều khả năng. Bảo tàng không khẳng định chắc chắn. Không có chữ ký nào được nhắc tới trong hồ sơ.

Lớp vàng được làm mờ, không bóng loáng, và thể hiện bằng hai sắc khác nhau. Bề mặt vì thế mịn như sa tanh. Người thợ chạm đã đi lại trên từng chi tiết sau khi đúc, để đường nét sắc hơn khuôn cho phép.

Món đồ được một người tên Miss J. J. Beattie tặng cho bảo tàng. Hồ sơ còn ghi một chiếc tương tự từng được bán ở Sotheby's năm 1981. Như nhiều đồ đồng thời ấy, nó có thể không phải chiếc duy nhất: một mẫu tốt thường được đúc lại cho nhiều khách.

Xưởng đúc của Claude Galle

Claude Galle sinh năm 1759 ở Villepreux, gần Versailles. Ông học nghề ở Paris dưới tay thợ đúc Pierre Foy, rồi năm 1784 cưới con gái thầy. Năm 1786, ông được công nhận là thợ cả của nghề đúc. Năm 1788, sau khi Foy mất, Galle tiếp quản xưởng.

Ông thuộc nhóm người Pháp gọi là bronzier, những người làm đồ đồng mạ vàng cho nội thất: đồng hồ, chân nến, bình, đồ gắn trên tủ. Theo các tài liệu về ông, lúc đông nhất xưởng của Galle có khoảng 400 người làm. Năm 1805, xưởng dời về số 60 phố Vivienne.

Dưới thời Tổng tài rồi Đế chế, Galle trở thành nhà cung cấp chính thức cho Garde Meuble, cơ quan lo đồ nội thất cho các dinh thự nhà nước. Đồ đồng của ông được đặt cho Fontainebleau, Saint Cloud, điện Tuileries, Compiègne, Rambouillet. Phần lớn đồ đồng trang trí ở Fontainebleau thời Đế chế là từ xưởng này.

Một lư xông hương như chiếc ở V&A vì thế không phải món đồ lẻ. Nó thuộc về một hệ thống: bản vẽ, khuôn đúc, thợ chạm, thợ mạ, và những căn phòng được bày biện theo cùng một ngôn ngữ.

Mùi hương trong phong cách Empire

Phong cách Empire lấy hình mẫu từ La Mã và Hy Lạp cổ. Bình, lư, giá ba chân, những thứ từng đứng trong đền thờ, được mang vào phòng khách. Một lư xông hương cao lớn, mạ vàng, là một cách nói rằng căn phòng này có nghi thức.

Đốt hương trong nhà ở châu Âu khi ấy có nhiều lý do: làm thơm không khí, che mùi của nến, của khói lò sưởi, của đông người. Nhưng ở một món đồ như thế này, mùi chỉ là một nửa. Nửa còn lại là sự hiện diện. Khi không đốt, lư vẫn đứng đó, vẫn phản chiếu ánh nến.

Cùng thời ấy, bên kia eo biển Manche, xưởng Wedgwood ở Anh làm những lò đốt viên hương bằng gốm theo cùng mối say mê cổ điển. Chất liệu khác, tỉ lệ khác, nhưng câu hỏi giống nhau: làm sao cho một mùi hương có hình dáng xứng với căn phòng nó đi qua. Ở Paris, câu trả lời của Galle là đồng và vàng, nặng và cao.

Penta để ý rằng hồ sơ bảo tàng nói rất nhiều về vật liệu, về cách mạ, về kích thước, nhưng không nói gì về thứ đã từng được đốt bên trong. Không ai ghi lại mùi. Mùi của một căn phòng Paris năm 1805 đã mất hẳn. Chỉ còn cái vật chứa.

Đó cũng là lý do món đồ này đáng dừng lại. Nó là một bằng chứng lệch: một khối đồng lớn làm ra cho một thứ nhẹ nhất trong phòng. Người ta bỏ công đúc, chạm, mạ hai màu vàng, chỉ để khói có chỗ đứng.



Thành viên Penta