Essays · Photography
Dayanita Singh. File Museum.
Giấy giữ chữ. Thời gian giữ giấy.
Courtesy of the artist and Frith Street Gallery, London · Aperture
Những căn phòng không có cửa sổ
Dayanita Singh bắt đầu sự nghiệp bằng nghề ảnh báo chí. Về sau bà rời nghề ấy, và chuyển sang chụp những thứ vắng mặt hơn là những sự kiện. File Museum là một trong những kết quả rõ nhất của lối rẽ đó.
Đề tài là những kho lưu trữ ở Ấn Độ. Không phải thư viện sáng sủa, mà những gian phòng dưới đất, không cửa sổ, chất đầy hồ sơ giấy. Singh chụp bằng phim đen trắng. Trong ảnh là những dãy kệ sắt vẫn dùng được nhưng đã gỉ, những tập hồ sơ, bao tải, rương và hộp chồng lên nhau không theo một trật tự nào nhìn thấy được.
Thỉnh thoảng một tấm biển viết tay hiện ra, bằng tiếng Hindi hoặc tiếng Anh. Một tấm ghi Secret F, 1908, September. Chỉ vậy. Một chữ mật, một chữ cái, một năm, một tháng. Nội dung của tập hồ sơ thì không ai biết. Ảnh chỉ cho thấy nó đã được cất ở đây, và đã nằm đó rất lâu.
Singh còn chụp một loạt chân dung những người giữ kho: phụ nữ và đàn ông đang phân loại, tìm lại, sắp xếp giấy tờ. Họ là những người duy nhất biết đường đi trong mê cung ấy.
Một kho lưu trữ của những kho lưu trữ
Điều làm File Museum khác một loạt ảnh tư liệu là cách Singh trưng bày. Ở Frith Street Gallery tại London, trong triển lãm kéo dài đến ngày 26 tháng 1 năm 2013, bà đặt giữa phòng một hệ tủ lớn hình chữ nhật bằng gỗ tếch, do chính bà dựng.
Hệ tủ ấy là một kho lưu trữ chứa ảnh của những kho lưu trữ. Một mặt của nó mở ra như bìa một cuốn sách. Bốn mươi tấm ảnh được bày ở mặt ngoài, và có thể đổi chỗ với rất nhiều tấm khác cất bên trong. Cả triển lãm có 140 tấm ảnh.
Như vậy ảnh không chỉ chụp kho giấy. Ảnh tự nó cũng bị cất, bị rút ra, bị xếp lại, giống số phận của những tập hồ sơ trong ảnh. Người xem đứng trước tủ gỗ ở vị trí của người giữ kho: thấy một phần, biết rằng phần còn lại đang nằm trong bóng tối.
Cách làm này về sau Singh phát triển thành cả một hệ thống bảo tàng gỗ, trong đó có Museum of Chance. Nhưng ở File Museum, cấu trúc gỗ có một lý do rất cụ thể: nó lặp lại hình dạng của chính thứ nó chứa.
Giấy, bụi và thời gian
Một kho hồ sơ là nơi lưu giữ ký ức của một bộ máy. Ai nợ ai, ai sở hữu mảnh đất nào, ai đã khai gì trước toà. Khi còn cần, những tờ giấy ấy có quyền lực. Khi không còn ai tra cứu, chúng chỉ còn là giấy.
Ảnh của Singh chụp chính khoảnh khắc chuyển tiếp ấy. Hồ sơ vẫn nằm trên kệ, vẫn được buộc dây, vẫn có số. Nhưng chồng giấy đã bắt đầu mang dáng của một vật tự nhiên hơn là một văn bản. Nó giống lớp trầm tích. Mỗi tập là một lớp, năm này đè lên năm khác.
Có một vẻ đẹp khó gọi tên trong sự lộn xộn đó. Không ai sắp đặt nó để được nhìn. Nó thành hình vì con người cứ tiếp tục ghi chép, tiếp tục cất đi, và rồi quên. Máy ảnh của Singh không chê trách sự bỏ quên ấy. Nó chỉ nhìn cho kỹ.
File Museum vì vậy là một tác phẩm về ký ức lưu trữ, nhưng không phải về những gì được nhớ. Nó nói về cái vỏ của trí nhớ: giấy, dây, kệ, căn phòng. Những thứ vẫn còn đó khi chữ bên trong đã không còn ai đọc.
Photography