Essays · Photography

Tomoko Yoneda. Between Visible and Invisible.

Mắt kính còn đây. Người nhìn qua nó thì không.

Tomoko Yoneda, Tanizaki's Glasses: cặp kính của Tanizaki đặt trên một bức thư, ảnh bạc gelatin đen trắng

Mori Art Museum · Mori Art Museum


Một cặp kính trên trang giấy

Between Visible and Invisible là loạt ảnh đen trắng Tomoko Yoneda bắt đầu từ năm 1998 và vẫn tiếp tục. Công thức của loạt rất đơn giản. Bà tìm cặp kính thật của một nhân vật có ảnh hưởng trong lịch sử trí thức hiện đại. Bà đặt nó lên một văn bản, một bản nhạc, một bức ảnh có liên hệ với người ấy. Rồi bà chụp qua mắt kính.

Kết quả là những khung hình gần như trừu tượng. Phần lớn trang giấy mờ đi, ngoài tiêu cự. Chỉ trong vòng tròn của tròng kính, vài dòng chữ hiện ra sắc nét, phóng to hoặc méo đi theo độ cận của người từng đeo.

Tên mỗi tấm theo cùng một mẫu: kính của ai, đang nhìn gì. Kính của Mahler, nhìn bản Giao hưởng số 10, bản giao hưởng cuối cùng ông để lại. Kính của Joyce, nhìn một lá thư gửi Sylvia Beach, người xuất bản và bảo trợ đầu tiên của ông. Kính của Le Corbusier, nhìn ghi chép cho bài giảng ở Paris về nhà ở hiện đại.

Tanizaki và lá thư gửi Matsuko

Bảo tàng Mori Art Museum ở Tokyo giữ một số tấm trong loạt. Một trong số đó là Tanizaki's Glasses, làm năm 1999: cặp kính của nhà văn Tanizaki Jun'ichirō, đặt trên một lá thư gửi Matsuko. Ảnh in bạc gelatin, khổ vuông 120 nhân 120 centimet.

Ở kích thước ấy, cặp kính lớn gần bằng thân người xem. Chữ viết tay tiếng Nhật trên lá thư hiện ra qua tròng kính như qua một chiếc kính lúp. Người xem không đọc được hết lá thư. Họ chỉ thấy những gì mắt kính cho thấy, đúng bằng phần mà người đeo từng cúi xuống nhìn.

Tanizaki là nhà văn viết về bóng tối trong nhà Nhật, về giấy, gỗ, sơn mài và ánh sáng mờ. Một bức ảnh đen trắng về kính và thư tay của ông có một sự tương hợp lặng lẽ với những gì ông từng viết.

Freud đọc Jung

Có những tấm mang một căng thẳng rõ hơn. Freud's Glasses, Viewing a text by Jung II đặt cặp kính của Sigmund Freud, hiện giữ ở Freud Museum London, lên một trang viết của Carl Jung. Jung từng là học trò thân cận của Freud, rồi hai người rạn vỡ. Theo Mori Art Museum, văn bản trong ảnh phê phán khái niệm libido của Freud.

Bức ảnh không nói Freud đã nghĩ gì. Nó chỉ đặt mắt ông trở lại trước những dòng chữ ấy. Người xem tự hỏi: đọc lời phê phán của người học trò cũ qua chính cặp kính này, ông đã cảm thấy thế nào?

Đó là cách loạt ảnh làm việc. Yoneda không dựng lại cảnh lịch sử. Bà chỉ đặt hai vật cạnh nhau, một vật của người nhìn và một vật được nhìn, rồi để khoảng giữa chúng làm phần việc còn lại.

Cái thấy và cái không thấy

Tên loạt ảnh nói thẳng ý của nó. Cái thấy là bề mặt: một cặp kính, một tờ giấy, vài dòng chữ. Cái không thấy là mọi thứ ta biết hoặc tưởng mình biết về người ấy, về thời của họ, về những gì họ tin và đã bảo vệ. Theo Yoneda, hình ảnh mới hình thành khi hai lớp ấy chồng lên nhau.

Loạt ảnh này là mặt gần của một mối quan tâm rộng hơn. Trong Scene, Yoneda chụp những vùng đất từng có chiến tranh, nơi quá khứ nằm dưới lớp cỏ. Ở đây quá khứ nằm dưới một tròng kính. Một bên là phong cảnh, một bên là mặt bàn. Cả hai đều cần người xem mang theo hiểu biết của mình để thấy được phần ẩn.

Năm 2025, loạt Between Visible and Invisible được trưng bày trong thư viện tầng trệt của Daiwa Anglo-Japanese Foundation ở London, trong triển lãm Faultlines. Đặt giữa những kệ sách, những cặp kính của người đã khuất như vẫn đang đọc.



Thành viên Penta