Essays · Photography

Sohrab Hura. Life is Elsewhere.

Ở lại cũng là một cách nhìn.

Sohrab Hura, Life is Elsewhere: ảnh đen trắng từ loạt ảnh về người mẹ, con chó Elsa và ngôi nhà gia đình

© Sohrab Hura · Magnum Photos


Mùa hè năm 1999

Mùa hè năm 1999, mẹ của Sohrab Hura được chẩn đoán mắc tâm thần phân liệt thể hoang tưởng cấp. Khi ấy anh mười bảy tuổi. Bệnh đến theo chu kỳ: có những giai đoạn bà gần như bình thường, có những giai đoạn bà thu mình vào nỗi sợ và sự nghi ngờ.

Vài năm sau, Hura bắt đầu cầm máy ảnh. Chủ đề đầu tiên và lâu dài nhất của anh nằm ngay trong nhà: mẹ anh, con chó Elsa, và những căn phòng họ sống cùng nhau.

Những tấm ảnh trong Life is Elsewhere được chụp trong khoảng từ năm 2005 đến năm 2011. Đó là ảnh đen trắng, nhiều tấm chụp trong nhà, nhiều tấm chụp trên đường đi xa. Dự án về sau trở thành một phần của một công trình lớn hơn mà Hura gọi là Sweet Life.

Ngôi nhà và những ổ khoá

Trong ảnh, ngôi nhà có những bức tường tróc sơn. Cửa có nhiều ổ khoá. Ánh sáng lọt vào qua khe rèm. Những chi tiết ấy không được giải thích, nhưng người xem hiểu: căn nhà đi theo nhịp của người mẹ. Khi bà khép lại, căn nhà khép lại.

Elsa có mặt ở khắp nơi. Nó là con cưng của cả nhà. Khi người mẹ trở nặng, con chó cũng bị ảnh hưởng: nó sống trong cùng bầu không khí ấy, cùng những cánh cửa đóng. Nó là sinh vật thứ ba trong ngôi nhà, và là chứng nhân lặng lẽ nhất.

Hura không chụp để minh hoạ một căn bệnh. Anh chụp mẹ mình như một người: lúc bà đứng bên cửa sổ, lúc bà ngủ, lúc bà ngồi với con chó. Căn bệnh có mặt, nhưng không chiếm hết khung hình.

Chụp người thân là một việc khó. Người chụp không thể đứng ngoài. Mỗi lần giơ máy lên là một lần chọn: nhìn, hay giúp; ghi lại, hay bỏ máy xuống. Những tấm ảnh trong Life is Elsewhere mang theo sức nặng của lựa chọn ấy. Chúng không lạnh. Chúng cũng không than thở. Chúng chỉ ở gần, rất gần.

Cuộc sống ở nơi khác

Tên tập ảnh nói về một mong muốn đi xa. Và Hura có đi. Trong sách có những tấm chụp ở Varkala miền nam Ấn Độ, ở Campuchia, ở Lào, ở Port Hedland vùng Pilbara nước Úc, ở Pháp, ở Hà Lan. Đó là những chuyến đi của một người trẻ muốn thoát khỏi ngôi nhà nặng nề.

Nhưng các tấm ảnh chụp ở xa không tách khỏi các tấm chụp ở nhà. Chúng nằm xen kẽ nhau. Một bãi biển, rồi một căn phòng tối. Một con đường, rồi khuôn mặt người mẹ. Cuộc sống ở nơi khác hoá ra vẫn mang theo cuộc sống ở đây.

Hura từng nói anh muốn nối đời mình với thế giới anh nhìn thấy, gom những mảnh vỡ của đời mình lại thành một bức ghép hình, và qua đó tìm được sự hoà giải. Life is Elsewhere là những mảnh đầu tiên của bức ghép ấy.

Một cuốn sách tự làm

Năm 2015, Hura tự xuất bản Life is Elsewhere dưới tên nhà xuất bản riêng của mình, Ugly Dog. Sách bìa cứng, 144 trang, 84 ảnh đen trắng, in 600 bản. Xen giữa các trang ảnh là những dòng chữ viết tay của chính anh. Cuốn sách được đề tặng mẹ anh.

Tấm ảnh cuối cùng trong sách là người mẹ và Elsa ngủ cạnh nhau trên giường, dưới một tấm chăn. Sau tất cả những cánh cửa khoá và những chuyến đi xa, cuốn sách kết thúc bằng một hình ảnh yên lặng.

Đặt cạnh Mother's của Ishiuchi Miyako, ta thấy hai cách chụp một người mẹ. Ishiuchi chụp đồ vật mẹ để lại sau khi bà mất: son môi, áo lót, giày. Hura chụp người mẹ còn sống, ngay trong những ngày khó khăn nhất. Một bên là dấu vết của sự vắng mặt. Một bên là sự có mặt, được giữ lại trước khi nó đổi khác.

Life is Elsewhere không hứa hẹn điều gì. Nó chỉ cho thấy một người con đã ở đó, đủ lâu để nhìn.



Thành viên Penta