Essays · Olfactory Art

Edme Bouchardon. The Sense of Smell.

Một bản in ngược là dấu vết của một dấu vết.

Edme Bouchardon, The Sense of Smell: bản in ngược phấn đỏ, cậu bé ôm bình cây và con chó đánh hơi trong khung bầu dục

The Metropolitan Museum of Art, Harry G. Sperling Fund, 1973 (Open Access, public domain) · The Metropolitan Museum of Art


Một cậu bé, một bình cây, một con chó

Trong một khung bầu dục, một cậu bé đứng trên một khối đất tròn như ngọn đồi nhỏ. Tấm vải quấn quanh hông bay lệch sang một bên. Hai tay cậu ôm một cái bình gốm to, trong bình mọc lên một cụm lá xoè rộng. Cậu cúi đầu, không nhìn người xem.

Dưới chân cậu, một con chó nhỏ đuôi cong đang cúi mũi xuống một đám lá sát mặt đất. Nó không quan tâm đến cái bình. Nó đang đánh hơi một thứ khác, ở thấp hơn.

Phía sau là mây, và những nét phấn gạch ngang dày đặc làm nền. Không có phòng, không có vườn, không có đồ đạc. Chỉ có hai nhân vật và hai cách tiến lại gần một mùi.

Tên tác phẩm là The Sense of Smell, Khứu giác. Trong truyền thống ngụ ngôn châu Âu, mỗi giác quan thường được gán cho một hình người và một con vật đi kèm. Với khứu giác, con chó là bạn đồng hành quen thuộc, vì cái mũi của nó. Bouchardon giữ quy ước đó, nhưng đặt nó rất gần mặt đất, rất cụ thể.

Nhà điêu khắc cầm phấn đỏ

Edme Bouchardon sinh năm 1698 ở Chaumont, mất năm 1762 ở Paris. Ông được biết đến trước hết như một nhà điêu khắc. Ở Paris, đài phun nước trên phố Grenelle là một công trình lớn của ông.

Nhưng Bouchardon cũng vẽ rất nhiều, và ông hay vẽ bằng phấn đỏ. Người Pháp gọi loại phấn này là sanguine, gần với chữ sang, nghĩa là máu, vì màu của nó. Phấn đỏ mềm, ấm, hợp để tả da thịt và khối.

Nhìn kỹ nền giấy, những đường gạch ngang chạy song song đều đặn quanh nhân vật. Chúng gợi đến vết đục của người làm điêu khắc trên đá. Hình cậu bé không được tô bóng nhiều. Nó được dựng bằng đường viền và vài mảng đậm nhạt, như một bức phù điêu nông trên mặt giấy.

The Met không ghi năm cụ thể cho tờ giấy này. Bảo tàng mua nó năm 1973 và mô tả chất liệu bằng hai cụm từ ngắn: phấn đỏ, bản in ngược. Tờ giấy cao khoảng 39 cm.

Bản in ngược là gì

Bản in ngược, tiếng Anh gọi là counterproof, được làm như sau. Người ta làm ẩm một tờ giấy trắng, đặt úp lên một bản vẽ phấn hoặc một bản in, rồi cho cả hai qua máy ép. Hơi ẩm làm phấn lỏng ra, một phần bám sang tờ giấy mới. Kết quả là một hình lật ngược như trong gương, nhạt hơn bản gốc.

Phấn đỏ đặc biệt hợp với cách làm này. Nó nhả màu dễ, và dấu nó để lại vẫn đọc được rõ.

Vì sao nghệ sĩ làm bản in ngược? Có khi để xem bố cục khi lật chiều. Có khi để có thêm một bản cho mình giữ. Có khi để làm một hình mới từ một hình cũ. Bản in ngược là một cách nhân bản sơ khai, rất lâu trước khi có nhiếp ảnh.

Điều đó cho tờ giấy ở The Met một nghịch lý nhỏ. Nó là tác phẩm của Bouchardon, nhưng không nét nào trên đó do tay ông trực tiếp kéo ra. Mọi nét đều đã đi qua một lần tiếp xúc. Trong bản vẽ gốc, con chó quay theo chiều ngược lại. Đó là hình chúng ta không đang nhìn.

Khứu giác ở gần mặt đất

Nước Pháp thế kỷ 18 có nhiều hình ngụ ngôn về khứu giác, như Allegory of Smell của Joseph-Marie Vien. Cách Bouchardon chọn khá tiết chế. Không lọ nước hoa, không bó hoa cầu kỳ, không quý bà. Chỉ có một bình cây và một con chó.

Hai nhân vật cho thấy hai mặt của khứu giác. Cậu bé mang mùi lên cao, ôm nó trước ngực như một vật được trưng ra. Con chó đi tìm mùi dưới thấp, nơi mùi bám lại trên lá, trên đất, sau khi một thứ gì đó đã đi qua. Một bên là mùi như một món quà. Một bên là mùi như một dấu hiệu.

Có lẽ vì thế mà tờ giấy này đáng nhìn lâu. Nó nói về khứu giác bằng một hình ảnh im lặng. Và chính nó tồn tại theo cách của một mùi hương: một dấu còn lại trên bề mặt, sau khi bản gốc đã rời đi.



Thành viên Penta