Essays · Olfactory Art
Eduardo Paolozzi. Astute sizing up perfume trends.
Khi mùi hương trở thành một con số trên biểu đồ.
The Art Institute of Chicago, Elizabeth Gott Templeton Endowment · The Art Institute of Chicago
Một tờ trong năm mươi sáu tờ
Astute sizing up perfume trends là một tờ trong General Dynamic F.U.N., bộ tranh in Eduardo Paolozzi làm từ khoảng 1965 đến 1970. Bộ tranh được Editions Alecto ở London phát hành năm 1970, gồm 56 tờ in ảnh lithograph và in lưới, đựng trong một hộp, in 350 bộ. Nó là tập thứ hai của một dự án lớn hơn mang tên Moonstrips Empire News.
Theo hồ sơ của Art Institute of Chicago, tờ này là in ảnh lithograph trên giấy, khổ 38 x 25,4 cm, do xưởng in Richard Davis ở London thực hiện. Khổ giấy nhỏ, gần với một trang tạp chí. Điều đó không ngẫu nhiên: nguyên liệu của Paolozzi phần lớn đến từ chính các trang tạp chí.
Nhiều tờ trong bộ có tên dài và lạ, như những dòng chữ bị cắt khỏi một văn bản nào đó. Studies in Human Salvage. More Power to Everybody. Decency and Decorum in Production. Becoming is Meaning like Nothing is Going. Astute sizing up perfume trends đứng trong dãy tên ấy như một mẩu tin kinh doanh lạc vào một bài thơ.
Cái tên của cả bộ cũng là một trò chơi chữ. General Dynamic gợi đến General Dynamics, tập đoàn chế tạo máy bay chiến đấu F 111 được dùng trong chiến tranh Việt Nam. F.U.N. viết hoa và chấm câu như một từ viết tắt quân sự. Niềm vui và cỗ máy chiến tranh nằm trong cùng một dòng chữ.
Cắt dán thế giới đại chúng
Eduardo Paolozzi sinh năm 1924 ở Leith, Scotland, trong một gia đình gốc Ý, và mất năm 2005. Ông là điêu khắc gia, nhưng cũng là một trong những người mở đường cho pop art ở Anh. Đầu những năm 1950, ông ở trong Independent Group tại London, một nhóm nghệ sĩ và nhà phê bình quan tâm đến quảng cáo, khoa học viễn tưởng, máy móc và văn hoá đại chúng Mỹ.
Cách làm của ông từ sớm đã là cắt dán. Ông gom hình từ tạp chí, truyện tranh, sách kỹ thuật, bao bì, rồi ghép chúng lại. Không phải để chế giễu từng hình, mà để cho thấy cả một hệ thống hình ảnh đang vận hành ra sao.
General Dynamic F.U.N. đưa cách làm ấy đến một mức dày đặc. Các tờ in ghép những mảng hình học, những biểu tượng quen mắt, những sơ đồ như lấy ra từ máy tính. Người xem đứng trước một dòng thông tin không ngừng, giống cảm giác lật một chồng tạp chí thật nhanh.
Kỹ thuật in ảnh lithograph cho phép Paolozzi đưa thẳng hình chụp và bản in có sẵn vào tác phẩm. Tờ in không cố giả vờ là một bức vẽ tay. Nó nhận mình là sản phẩm của máy in, cùng họ với chính những trang quảng cáo nó mượn.
Nước hoa trong phòng họp
Vì sao lại là nước hoa? Vào cuối những năm 1960, nước hoa đã là một ngành công nghiệp lớn, được bán bằng hình ảnh nhiều hơn bằng mùi. Người mua thường gặp một chai nước hoa trên trang báo trước khi gặp nó trên da. Quảng cáo nói về gương mặt, về thành phố, về một đời sống mong muốn. Mùi thì không thể in.
Cái tên Paolozzi chọn đẩy điều đó lên thêm một bước. Không chỉ quảng cáo, mà cả việc đo đếm đằng sau quảng cáo: ai đó đang ngồi đánh giá xu hướng, dự đoán mùa tới người ta sẽ muốn ngửi gì. Mùi hương trở thành một đường cong trên biểu đồ.
Tờ in không nói điều này là tốt hay xấu. Paolozzi hiếm khi rao giảng. Ông chỉ đặt câu chữ ấy vào giữa những mảnh máy móc và biểu tượng, cạnh những tờ khác nói về chiến tranh, sản xuất, con người như vật liệu tái chế. Đặt cạnh nhau, việc đo xu hướng nước hoa trông cũng lạ lùng như mọi thứ khác trong bộ.
Điều đáng nhớ ở đây là một câu hỏi vẫn còn nguyên. Mùi là giác quan gần cơ thể nhất, khó chia sẻ nhất, khó ghi lại nhất. Vậy mà nó lại được nói đến nhiều nhất bằng hình ảnh và con số. Năm 1960, điện ảnh từng thử đưa mùi vào rạp chiếu bằng máy móc. Paolozzi không thêm mùi vào tranh. Ông chỉ cho ta thấy khoảng cách giữa một mùi và mọi thứ người ta nói về nó.
Olfactory Art