Essays · Olfactory Art

Edward Kienholz. The Beanery.

Một quán bar không chỉ để nhìn. Nó còn để ngửi.

The Beanery của Edward Kienholz: nội thất quán bar dựng lại với những nhân vật có mặt đồng hồ thay cho khuôn mặt

Edward Kienholz, The Beanery, 1965, Stedelijk Museum Amsterdam · Stedelijk Studies (Stedelijk Museum Amsterdam)


Một quán bar bước vào được

Năm 1965, Edward Kienholz làm The Beanery. Ông dựng lại một quán bar ở Los Angeles mà ông vẫn lui tới, Barney's Beanery trên đại lộ Santa Monica, thành một căn phòng kích thước thật. Người xem không đứng ngoài nhìn vào. Họ bước vào quán.

Bên trong là một quán bar tối và cũ. Quầy rượu, ghế, những người khách. Kienholz gọi dạng tác phẩm này là tableau: một cảnh dựng hoàn chỉnh, có đồ đạc, có nhân vật, có không khí riêng. Nó không phải một bức tượng đặt trên bệ, cũng không phải một bức tranh treo tường. Nó là một môi trường.

The Beanery hiện thuộc bộ sưu tập của Stedelijk Museum Amsterdam. Một quán bar của Los Angeles, như vậy, đang nằm trong một bảo tàng ở Hà Lan, cách nơi gốc của nó gần nửa vòng trái đất.

Mười bảy khuôn mặt đồng hồ

Trong quán có mười bảy nhân vật. Họ không có mặt người. Đầu của họ là những mặt đồng hồ, kim chỉ một giờ đã dừng.

Chi tiết ấy đổi nghĩa cả căn phòng. Một quán bar là nơi người ta đến để giết thời gian. Kienholz cho thời gian dừng hẳn. Những người khách ngồi đó, không khuôn mặt, không biểu cảm, giữa tiếng nhạc máy hát tự động. Họ ở cạnh nhau mà không ai nhìn thấy ai. Theo bài viết của Jonas van Kappel trên Stedelijk Studies, tác phẩm nhấn vào sự xa cách và tha hoá qua cách dựng môi trường tỉ mỉ.

Âm thanh là lớp thứ hai. Nhạc từ máy hát tự động trong quán vang khắp căn phòng. Lớp thứ ba, và lớp khó quên nhất, là mùi.

Một công thức mùi tự pha

Kienholz không muốn quán của mình chỉ trông giống quán bar. Ông muốn nó có mùi của quán bar. Nên ông tự pha một mùi tổng hợp. Theo Stedelijk Studies, công thức gồm bia, mỡ, băng phiến, tàn thuốc lá, và nước tiểu của chính ông.

Không có thành phần nào trong đó là thứ người ta muốn ngửi. Nhưng đặt cạnh nhau, chúng là mùi của một quán bar lúc gần đóng cửa: bia đổ ra quầy, mỡ trong bếp, gạt tàn đầy, nhà vệ sinh ở góc. Người từng vào một quán như thế sẽ nhận ra ngay, trước cả khi mắt kịp quen với bóng tối.

Van Kappel lập luận rằng mùi khó chịu ấy kéo người xem lại gần tác phẩm hơn. Nó làm nơi chốn được gợi lại trở nên gần, và làm mối nối cảm xúc giữa người xem với căn phòng mạnh hơn. Hình ảnh cho ta biết đây là một quán bar. Mùi làm ta tin điều đó.

Giữ một mùi trong bảo tàng

Một bức tranh có thể được bảo quản bằng nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng. Một mùi thì khác. Nó bay hơi. Muốn tác phẩm còn nguyên, bảo tàng phải làm lại mùi theo công thức của nghệ sĩ.

Theo các mô tả về quá trình bảo quản, hỗn hợp mùi của The Beanery đã được đội phục chế của Stedelijk pha lại nhiều lần. Sau một đợt phục chế kéo dài nhiều tháng, tác phẩm được trưng bày trở lại. Điều đó đặt ra một câu hỏi thú vị cho nghề bảo tàng: thứ được giữ gìn là vật thể, hay là công thức? Nếu mùi mất đi, tác phẩm còn trọn vẹn không?

Với người làm bảo tàng, đây là một việc lạ. Họ quen giữ cho vật không đổi. Ở đây, họ phải chủ động làm ra một thứ mùi khó chịu, đúng như nghệ sĩ muốn, để tác phẩm vẫn là chính nó.

The Beanery ra đời gần ba mươi năm sau căn phòng tối có mùi cà phê rang của triển lãm Siêu thực Paris năm 1938. Hai căn phòng cách nhau một thế hệ, nhưng làm cùng một việc: dùng mùi để biến một không gian thành nơi người xem thật sự bước vào.



Thành viên Penta