Essays · Olfactory Art

Elsa Schiaparelli. Succès Fou.

Một chiếc lá không bao giờ rụng.

Elsa Schiaparelli, lọ nước hoa Succès Fou: lọ thuỷ tinh xanh hình chiếc lá đặt trong hộp giấy lót vải hồng

© Victoria and Albert Museum, London; Given by Susan Marks in Memory of Diana June Simons née Davies · Victoria and Albert Museum (V&A)


Chiếc lá trong hộp hồng

Succès Fou là một mùi nước hoa của nhà Schiaparelli. Chiếc lọ trong bộ sưu tập của Victoria and Albert Museum ở London được bảo tàng xác định niên đại khoảng từ năm 1952 đến năm 1954, làm tại Pháp, có lẽ ở Paris.

Lọ bằng thuỷ tinh xanh, dáng một chiếc lá, được trang trí bằng men và vàng lá. Kích thước chừng 9 cm mỗi chiều, dày chỉ 2 cm. Đi kèm là một hộp giấy cứng cùng kiểu, bên trong lót vải màu hồng. Bảo tàng lưu giữ lọ và hộp như một bộ, gồm bốn phần.

Bộ vật này vào V&A năm 2025, do bà Susan Marks tặng để tưởng nhớ Diana June Simons, nhũ danh Davies. Năm 2026, nó được đưa ra trưng bày trong triển lãm Schiaparelli: Fashion Becomes Art tại V&A South Kensington.

Succès Fou trong tiếng Pháp có nghĩa là một thành công vang dội, một thành công đến phát cuồng. Đặt cái tên ấy lên một chiếc lá thuỷ tinh là một cách nói đùa rất nhẹ: vật mỏng manh nhất lại mang cái tên ồn ào nhất.

Một nhà may không qua trường lớp

Elsa Schiaparelli sinh năm 1890, mất năm 1973. Theo V&A, bà mở nhà may cao cấp năm 1927 mà không qua đào tạo chính thức. Chỉ trong năm năm, xưởng của bà có 400 nhân viên và làm ra hơn 7.000 bộ trang phục mỗi năm.

Bà đón nhận cái mới và cái thử nghiệm, và làm việc cùng những nghệ sĩ tiên phong như Salvador Dalí và Jean Cocteau. Quần áo của bà mang tinh thần siêu thực: những hình ảnh lạ, những vật đặt sai chỗ, những chi tiết làm người xem phải nhìn lại lần nữa.

Schiaparelli làm nước hoa từ năm 1928, chỉ một năm sau khi mở nhà may. Với bà, mùi hương không phải một nhánh kinh doanh phụ. Nó là một phần của cùng một thế giới hình ảnh. Sắc hồng rực mà người ta gọi là hồng shocking gắn liền với tên bà, và một mùi của bà năm 1937 mang đúng tên Shocking.

Bao bì là một phần của mùi

Ở Succès Fou, cái lọ và cái hộp không đứng tách khỏi mùi. Chúng là lớp đầu tiên người mua chạm tới. Giấy cứng, vải hồng, thuỷ tinh xanh, viền vàng. Mọi chất liệu được chọn để tạo một cảnh nhỏ, trước khi nắp lọ được mở.

Đây là cách nghĩ của một nhà thiết kế thời trang. Một chiếc váy không chỉ là vải. Nó là cách người mặc bước vào phòng. Một lọ nước hoa của Schiaparelli cũng vậy: nó là cách mùi bước vào tay người dùng.

Chiếc lá cũng là một hình ảnh siêu thực theo lối rất kín đáo. Một chiếc lá không rụng, không khô, không đổi màu. Nó chứa chất lỏng bên trong như một chiếc lá thật chứa nhựa cây. Cái quen thuộc trở nên lạ khi được làm bằng chất liệu khác.

Lớp vải hồng trong hộp vì thế không phải một chi tiết ngẫu nhiên. Nó là màu của nhà may, đặt ngay dưới chiếc lá xanh. Hai màu đối nhau, một của cây cỏ, một của thành phố và sân khấu. Người mở hộp thấy cả hai cùng lúc.

Vì sao Succès Fou đáng nhớ

Succès Fou ra đời trong những năm cuối của nhà may. Theo V&A, Schiaparelli chính thức nghỉ năm 1954. Một chiếc lọ mang tên thành công vang dội, làm ra khi con đường của người đặt tên sắp khép lại.

Nhưng chiếc lọ không kể nỗi buồn. Nó vẫn nhẹ, vẫn đùa, vẫn xanh. Nó cho thấy tinh thần của Schiaparelli không chỉ nằm trên những chiếc váy nổi tiếng, mà cả ở những vật nhỏ nằm trên bàn trang điểm của người mua.

Nếu muốn nhìn toàn bộ thế giới ấy, có thể đọc thêm về triển lãm Shocking! Les mondes surréalistes d'Elsa Schiaparelli ở Paris. Còn chiếc lá xanh này là một góc rất nhỏ của thế giới đó, vừa đủ để cầm trong một bàn tay.



Thành viên Penta