Essays · Olfactory Art
Ernesto Neto: the body that carries me.
Người xem không đứng trước tác phẩm. Cơ thể họ ở bên trong nó.
Guggenheim Museum Bilbao · Guggenheim Museum Bilbao
Chín không gian để bước vào
Từ 14 tháng Hai đến 18 tháng Năm năm 2014, Bảo tàng Guggenheim Bilbao dành tầng hai và sảnh Atrium cho Ernesto Neto. Triển lãm mang tên Ernesto Neto: the body that carries me, được Iberdrola tài trợ.
Nó bắt đầu ngay ở Atrium, với một tác phẩm treo từ trần có tên Why are you going to Rome again?. Rồi đi tiếp qua các phòng từ 202 tới 209. Mỗi phòng một cái tên, gần như một câu nói bâng quơ: Candy Man Candy, Barter barter, Eating with the eyes, Tent of dreams, Sweet edge, Mountain brother, That's life, Nevermind the mess.
Những cái tên ấy không giải thích gì. Chúng giống lời một người bạn nói khi dẫn ta vào nhà. Việc hiểu để sau. Trước tiên là bước vào.
Bảo tàng mô tả các tác phẩm được làm để đi xuyên qua, để ở trong, để cảm, và cả để ngửi. Nhân viên đứng sẵn trong phòng để hướng dẫn người xem tham gia.
Sợi, đá, trống và gia vị
Neto sinh năm 1964 ở Rio de Janeiro. Vật liệu quen thuộc của ông mềm và co giãn: vải tuyn, sợi polyamide, tất lụa, lưới móc tay. Ông căng chúng thành những hình vừa như kiến trúc vừa như cơ thể, có khoang, có ống, có túi.
Tambor, làm năm 2010 và từng trưng bày ở Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại São Paulo, là một ví dụ. Một mạng lưới móc rộng mười mét mỗi chiều, bên trong là đá núi lửa, đá sông, một cây đàn piano và những chiếc trống Phi Brazil. Người xem đứng dưới tấm lưới như đứng trong bụng một nhạc cụ.
Ở những tác phẩm khác, sức nặng không đến từ đá mà từ gia vị. Có tác phẩm năm 2008 mang cái tên dài Stone Lips, Pepper Tits, Clove Love, Fog Frog, làm bằng tuyn, tất, vải, gỗ, đá, hạt tiêu đen và đinh hương. Gia vị được nhồi vào những túi vải trĩu xuống. Chúng vừa là vật nặng giữ hình, vừa là nguồn mùi.
Khi người xem đi vào những đường hầm sợi căng, mùi nghệ và thì là lan ra khắp phòng. Có những chiếc võng có bánh xe, kèm ống nhòm và ngăn đựng gia vị. Người nằm trên đó được mời nhìn, thở sâu, để đầu óc trống đi.
Điều đáng để ý là gia vị ở đây không được tách khỏi hình khối. Không có thiết bị nào giấu trong góc, không có một mùi thêm vào sau cùng. Vật tạo nên hình cũng là vật tạo nên mùi. Người xem không phải đoán mùi đến từ đâu. Họ chỉ cần lại gần hơn, cúi xuống, và thở.
Nghệ thuật như một chỗ trú
Neto từng nói rằng điều chung giữa con người quan trọng hơn điều làm họ khác nhau. Ông cũng mô tả triển lãm như một nơi ta ngừng suy nghĩ và trú vào nghệ thuật.
Câu ấy nghe đơn giản, nhưng nó đi ngược thói quen của bảo tàng. Bảo tàng thường yêu cầu ta đứng yên, giữ khoảng cách, đọc nhãn, nghĩ. Neto yêu cầu điều khác: nằm xuống, chạm vào, hít vào. Suy nghĩ đến sau, nếu có.
Mùi làm được điều mà hình ảnh khó làm. Một người có thể nhìn một bức tranh mà vẫn nghĩ chuyện khác. Nhưng khi mùi đinh hương đột ngột đậm lên, cơ thể phản ứng trước. Nó dừng lại, quay đầu, tìm nguồn. Trong vài giây ấy, người xem ở trọn trong căn phòng.
Tựa đề the body that carries me gói lại toàn bộ ý này. Cơ thể không phải công cụ để mang mắt tới trước tác phẩm. Cơ thể là cách ta có mặt. Triển lãm ở Bilbao là chín căn phòng để nhắc điều đó, bằng sợi, bằng đá, và bằng mùi của những hạt gia vị nằm trong vải.
Olfactory Art