Essays · Olfactory Art
Eugène Rimmel. Rimmel's programme fan.
Một đêm diễn đã tan. Chiếc quạt còn giữ lại không khí của nó.
© Victoria and Albert Museum, London; Gabrielle Enthoven Collection · Victoria and Albert Museum (V&A)
Chương trình in trên một chiếc quạt
Chiếc quạt được làm ở London năm 1868, bằng giấy in và gỗ. Khi gấp lại, nó cao 23,5 cm, dày chưa tới 2 cm. Khi mở ra, nó rộng 43 cm. Hiện nó nằm trong bộ sưu tập sân khấu và biểu diễn của Victoria and Albert Museum, thuộc bộ sưu tập Gabrielle Enthoven.
Mặt trước in chương trình của đêm mở cửa nhà hát Gaiety sau khi xây lại, ngày 21 tháng 12 năm 1868. Có ba vở: Robert Le Diable của W. S. Gilbert; vở nhạc kịch ngắn The Two Harlequins của E. Jonas, lời tiếng Anh của Gilbert A'Beckett; và vở hài kịch On the Cards. Danh sách diễn viên và người làm được in kín mặt giấy, hai bên là những hình phụ nữ vẽ nét mảnh, màu mơ.
Mặt sau là quảng cáo cho nhà nước hoa Rimmel, cũng có hình phụ nữ hai bên, lần này màu xanh lá nhạt. Hai bên mép của cả hai mặt đều in cùng một cặp chữ: bên trái Rimmel's Programme Fan, bên phải Gaiety Theatre Strand.
Như vậy chiếc quạt vừa là tờ chương trình, vừa là tờ quảng cáo, vừa là một vật dùng được. Khán giả cầm nó để đọc tên vai diễn, để quạt cho mát trong khán phòng đông người, và mang nó về nhà làm kỷ niệm.
Đêm mở cửa ở phố Strand
Nhà hát Gaiety nằm trên phố Strand, trung tâm khu nhà hát London. Chiếc quạt được làm để đánh dấu đêm nhà hát mở cửa lại sau khi được xây mới.
Vở chính của đêm ấy, Robert Le Diable của Gilbert, là một vở nhại. Nó chế lại vở opera cùng tên của Meyerbeer, với phụ đề vui The Nun, the Dun, and the Son of a Gun. Lời của Gilbert được ghép vào nhạc của Meyerbeer, Offenbach và những nhà soạn nhạc khác thời đó. Đó là loại giải trí nhẹ, nhanh, đầy chữ chơi, rất hợp với một đêm khai trương.
Theo V&A, để đánh dấu dịp này, nhà nước hoa Rimmel không chỉ cung cấp những chiếc quạt. Họ còn đặt các đài phun nước thơm ở các sảnh của nhà hát. Khán giả bước vào qua một vùng không khí có mùi, rồi ngồi xuống với chiếc quạt Rimmel trong tay.
Eugène Rimmel và mùi ở nơi đông người
Eugène Rimmel sinh năm 1820, mất năm 1887. Ông từ Pháp sang Anh và cùng cha mở một cơ sở nước hoa ở London năm 1834. Tên ông đến nay vẫn còn trên một nhãn hàng mỹ phẩm, nhưng ở thế kỷ 19, ông trước hết là một nhà nước hoa và một người rất giỏi đưa mùi ra trước công chúng.
Đài phun nước thơm không phải lần đầu xuất hiện ở Gaiety. Tại Triển lãm Lớn ở London năm 1851, đài phun của Rimmel phun những tia nước hoa, và khách tham quan đưa khăn tay vào để lấy mùi mang về. Đài phun ấy sau đó còn đi tới các triển lãm ở Dublin và New York.
Rimmel cũng làm những chiếc quạt thơm cho phụ nữ dùng khi đi xem opera, kịch và ballet. Giữa những năm 1860, ông viết Book of Perfumes, một cuốn sách về lịch sử nước hoa, và mở cửa hàng ở phố Regent. Ông hiểu rằng mùi không chỉ sống trong lọ. Nó sống trong phòng, trong đám đông, trong những dịp người ta nhớ lâu.
Chiếc quạt Gaiety là giao điểm của hai ý đó: một vật in để đọc, và một vật cầm trong tay giữa không khí đã được làm cho thơm.
Vì sao chiếc quạt đáng nhớ
Mùi của đêm 21 tháng 12 năm 1868 đã không còn. Không ai có thể ngửi lại đài phun ở sảnh Gaiety. Cái còn lại là giấy, gỗ, chữ in và những hình vẽ màu mơ, màu xanh nhạt. Chiếc quạt là bằng chứng rằng buổi tối ấy có mùi, và rằng mùi đã được sắp đặt như một phần của buổi diễn.
Nó cũng cho thấy mùi hương bước vào nhà hát như thế nào. Không phải trên sân khấu, mà ở sảnh và trong tay khán giả. Mùi không kể chuyện của vở diễn. Nó bao quanh vở diễn, như ánh đèn bao quanh sân khấu.
Sáu năm sau, Rimmel lại đặt tên mình lên một vật in khác, lần này là một cuốn lịch nhỏ do Jules Chéret vẽ, như Rimmel almanac 1874. Quạt và lịch, hai vật giấy, cùng một người đứng sau. Cả hai đều cho thấy nhà nước hoa này nghĩ về mùi qua những thứ người ta cầm lên, lật, giữ lại.
Ngày nay, chiếc quạt nằm gấp trong một bộ sưu tập sân khấu. Mở nó ra, người xem vẫn đọc được tên các vai diễn. Chỉ có không khí là đã đi mất.
Olfactory Art