Essays · Olfactory Art

Ferran Adrià. elBulli, Pavilion G tại documenta 12.

Có những tác phẩm chỉ tồn tại ở nơi chúng được làm ra.

Chân dung đầu bếp Ferran Adrià, người đưa nhà hàng elBulli ở Cala Montjoi thành gian G của documenta 12

Flash Art · Flash Art


Một gian trưng bày cách Kassel hơn nghìn cây số

documenta là một trong những triển lãm nghệ thuật đương đại lớn nhất thế giới, diễn ra năm năm một lần ở Kassel, Đức. Kỳ thứ 12 khai mạc ngày 16 tháng 6 năm 2007, do Roger M. Buergel làm giám đốc nghệ thuật.

Buergel mời một người mà giới nghệ thuật không ngờ tới: Ferran Adrià, bếp trưởng của nhà hàng elBulli ở Cala Montjoi, một vịnh nhỏ trên bờ biển Catalonia, Tây Ban Nha. Theo Flash Art, Adrià là đầu bếp đầu tiên được mời tham gia documenta với tư cách nghệ sĩ.

Điều đáng chú ý là cách ông tham gia. Adrià không dựng bếp ở Kassel, không mang món ăn tới trưng trong tủ kính. Theo quỹ elBullifoundation, nhà hàng elBulli được coi là gian G của triển lãm. Tác phẩm ở lại nơi nó được làm ra. Triển lãm phải mở rộng bản đồ của chính mình để bao lấy một căn bếp ở một đất nước khác.

Hai người mỗi ngày

Một gian trưng bày ở xa như vậy cần một lối vào. Theo elBullifoundation, trong mỗi ngày của documenta, có hai người từ Kassel đến dùng bữa tối ở elBulli. Họ là sợi dây nối hai địa điểm: một thành phố triển lãm ở Đức và một vịnh biển ở Catalonia.

Như vậy, phần lớn khách của documenta không bao giờ nếm được tác phẩm của Adrià. Họ chỉ biết rằng nó tồn tại, ở đâu đó, mỗi tối. Hai người được đi là hai nhân chứng. Mọi người còn lại phải tin vào lời kể của họ.

Cách làm ấy đặt ra một câu hỏi mà bảo tàng ít khi phải đối mặt. Một tác phẩm không thể nhân bản, không thể vận chuyển, và biến mất ngay khi được thưởng thức, thì triển lãm nó nghĩa là gì? Câu trả lời của documenta 12 khá đơn giản: để nó ở chỗ của nó, và đưa người tới.

Mùi và vị vốn là những giác quan khó triển lãm nhất. Chúng không ở yên trên tường. Chúng cần một cơ thể, một khoảnh khắc, và một khoảng cách rất gần. elBulli ở Kassel là một cách thừa nhận giới hạn ấy thay vì cố vượt qua nó.

Nấu ăn như một kỹ thuật mới

Theo elBullifoundation, Buergel nói với Adrià rằng việc tạo ra một kỹ thuật nấu ăn mới cũng phức tạp và thử thách như vẽ một bức tranh lớn. Với ông, công việc của Adrià là một bộ môn nghệ thuật mới, không phải một nhánh phụ của ẩm thực.

elBulli khi ấy nổi tiếng vì coi nhà bếp như một phòng nghiên cứu. Nhà hàng không chỉ phục vụ món ăn, nó thử nghiệm kỹ thuật, kết cấu, nhiệt độ, cách một món thay đổi trong miệng. Chính tinh thần tìm tòi ấy khiến một giám tuyển nghệ thuật đương đại nhìn thấy trong đó một thực hành sáng tạo.

Nhiều năm sau, trong cuộc trò chuyện với Maurizio Cattelan đăng trên Flash Art năm 2016, Adrià nhớ lại documenta như một nơi có đủ mọi thứ, giống hệt ẩm thực. Ông nói việc khám phá sự nhạy cảm của giới nghệ thuật rất quan trọng với mình. Ông cũng nhấn mạnh rằng nấu ăn có hệ quả vượt ra ngoài thế giới ẩm thực, và điều ông quý nhất là tự do sáng tạo và cảm xúc, hơn là tiền.

Năm 2011, elBulli đóng cửa với tư cách nhà hàng. Gian G không còn nữa. Những bữa ăn năm 2007 không để lại vật thể nào để treo lên tường. Chúng chỉ còn trong trí nhớ của những người đã ngồi vào bàn, và trong câu hỏi mà chúng để lại cho thế giới nghệ thuật: một tác phẩm có thể được ăn hết hay không.

Adrià không phải người đầu tiên đưa thức ăn vào nghệ thuật. Nhiều nghệ sĩ đã dùng thức ăn làm chất liệu, như Rivane Neuenschwander với những chữ cái ăn được, xem thêm Eatable Alphabet. Nhưng ở documenta 12, lần đầu tiên người nấu được mời vào như một nghệ sĩ, và căn bếp được gọi là một gian trưng bày.



Thành viên Penta