Essays · Olfactory Art
Hedione. Hoa nhài trong suốt.
Mùi của khoảng trống giữa các vật.
Hoa nhài và một phân tử
Mùi của hoa nhài được tạo nên từ nhiều hợp chất. Có những chất ngọt, sáp. Có indole, thứ cho nhài cái ấm hơi nồng, gần như động vật. Có benzyl acetate, cho nhài một chút trái cây. Và có một nhóm hợp chất nhỏ hơn về số lượng nhưng rất quan trọng: jasmonate.
Methyl jasmonate có mặt trong tinh dầu nhài với tỉ lệ nhỏ. Nó cũng có mặt ở nhiều loài cây khác, nơi nó làm việc như một tín hiệu: cây dùng họ jasmonate để phản ứng khi bị thương, khi bị côn trùng cắn. Nói cách khác, phân tử này vốn là một thông điệp giữa các phần của cây, trước khi là một mùi cho người.
Đầu thập niên 1960, nhóm của Edouard Demole ở Firmenich, Genève, làm việc với tinh dầu nhài. Năm 1962, họ công bố việc tách và xác định methyl jasmonate trong nhài, trên tạp chí Helvetica Chimica Acta.
Song song, Demole mô tả và tổng hợp một chất họ hàng: methyl dihydrojasmonate. Firmenich đặt tên thương mại cho nó là Hedione.
Một phiên bản nhẹ của nhài
Ngửi riêng, Hedione rất nhẹ. Có người lần đầu ngửi không thấy gì đặc biệt: một chút nhài, một chút vỏ chanh, một chút gì như trà xanh. Không có cái đậm, cái ngọt, cái nồng của một bông nhài thật.
Nhưng khi đặt vào một mùi khác, Hedione làm một việc lạ. Nó không nổi lên. Nó làm cho những thứ khác có không khí hơn. Các loài hoa dường như nở rộng ra, cam chanh sáng hơn, gỗ bớt khô. Người làm nước hoa hay dùng những từ như sáng, trong, toả, rộng khi nói về nó.
Hedione tổng hợp gồm nhiều đồng phân. Về sau người ta nhận ra rằng dạng cis mang phần lớn mùi, và loại Hedione HC, giàu dạng cis, mạnh hơn rõ rệt. Cùng một phân tử, sắp xếp khác một chút trong không gian, cho ra một mùi khác hẳn về cường độ.
Ngày nay Hedione là một trong những nguyên liệu được dùng nhiều nhất trong nước hoa. Có công thức dùng nó với tỉ lệ rất lớn, như một không khí nền cho mọi thứ khác đứng vào.
Eau Sauvage, 1966
Năm 1966, Edmond Roudnitska làm Eau Sauvage cho Christian Dior. Trên nền chanh, bergamot, húng quế và hương thảo, ông đặt Hedione ở một liều đáng kể. Eau Sauvage thường được xem là mùi thương mại đầu tiên dùng Hedione một cách rõ ràng.
Kết quả là một mùi cam chanh không tan nhanh như cam chanh thường tan. Nó giữ được độ trong lâu hơn, như thể có một lớp không khí mát nằm dưới những thứ dễ bay.
Roudnitska là người viết nhiều về nghề của mình, và ông coi trọng sự giản lược: ít nguyên liệu, mỗi thứ có lý do. Hedione hợp với cách nghĩ ấy. Nó không thêm một nhân vật mới vào câu chuyện. Nó thêm khoảng lặng giữa các câu.
Từ Eau Sauvage, Hedione đi vào hàng nghìn mùi khác, nam cũng như nữ, cam chanh cũng như hoa. Nó trở thành một thứ gần như vô hình trong nước hoa hiện đại: ở khắp nơi, ít khi được gọi tên.
Mùi của khoảng trống
Hầu hết các phân tử trong nước hoa được chọn vì chúng giống một vật. Hedione được chọn vì nó làm cho vật có chỗ để thở.
Điều này gợi đến một cách hiểu khác về mùi. Ta thường nghĩ mùi là thuộc tính của vật: hoa có mùi, gỗ có mùi. Nhưng mùi thật ra sống trong không khí, giữa vật và người ngửi. Cái ta ngửi được là khoảng cách ấy, chứ không phải chính bông hoa.
Hedione giống như việc chuyển sự chú ý từ bông hoa sang khoảng không quanh nó. Khi ta vào một khu vườn buổi tối, trước khi nhìn thấy bụi nhài, ta đã biết nó ở đó. Không khí báo trước. Hedione là mùi của lời báo trước ấy.
Có lẽ vì thế mà nó hữu ích đến vậy. Một căn phòng đầy vật sẽ chật. Một căn phòng có khoảng trống mới cho vật được nhìn thấy. Mùi cũng vậy.
Olfactory Art