Essays · Photography

Hiroshi Sugimoto. Opticks.

Màu đẹp nhất nằm ở chỗ nó sắp thành màu khác.

Hiroshi Sugimoto, Opticks: các mảng màu của ánh sáng qua lăng kính chuyển mềm sang nhau, ảnh phóng lớn từ Polaroid

Fraenkel Gallery · Fraenkel Gallery


Chụp màu của ánh sáng

Opticks là loạt ảnh Hiroshi Sugimoto bắt đầu công bố từ năm 2018. Trong ảnh không có đồ vật, không có phong cảnh, không có người. Chỉ có những mảng màu đặc, chuyển mềm sang nhau, như thể bề mặt ảnh được làm từ chính ánh sáng.

Ông làm những tấm này trong xưởng của mình ở Tokyo. Ánh nắng đi qua một lăng kính và tách thành dải màu. Sugimoto hướng dải màu ấy lên một tấm gương gắn cơ cấu nghiêng tinh chỉnh, rồi chiếu vào một buồng tối. Khi xoay gương từng chút, ông tách riêng được từng vùng của quang phổ.

Màu được ghi lên phim Polaroid. Những tấm Polaroid nhỏ sau đó được phóng lớn thành ảnh in màu khoảng 152 x 152 cm. Mỗi ảnh mang một con số, như Opticks 053 hay Opticks 216, và phần lớn chỉ có một bản.

Theo Fraenkel Gallery, Sugimoto đặc biệt chú ý tới những khoảng hở và khoảng chuyển giữa các sắc. Ảnh vì vậy ít khi là một màu. Nó thường là đoạn đường giữa hai màu.

Newton, Goethe và một lăng kính

Tên loạt ảnh lấy từ Opticks, cuốn sách về ánh sáng của Isaac Newton xuất bản đầu thế kỷ mười tám. Newton dùng lăng kính để cho thấy ánh sáng trắng là tổng của nhiều màu. Với ông, màu là một hiện tượng vật lý có thể đo và sắp xếp.

Gần một thế kỷ sau, Goethe viết Học thuyết về màu sắc và phản bác cách nhìn đó. Với Goethe, màu còn là điều mắt người cảm nhận, và nó có sức tác động lên cảm xúc.

Sugimoto đứng giữa hai người. Ông dựng lại thí nghiệm lăng kính của Newton một cách chính xác, với dụng cụ, gương, phòng tối. Nhưng thứ ông giữ lại trên ảnh lại là điều Goethe quan tâm: màu như một thứ tác động lên người nhìn. Màu vừa là vật lý, vừa là cảm giác, và Opticks không bắt ta chọn một bên.

Chờ một buổi sáng trong

Công việc phụ thuộc vào ánh nắng thật, nên phụ thuộc vào trời. Sugimoto kể rằng ông bắt đầu từ trước khi mặt trời mọc, vào mùa đông, khi không khí khô và trong nhất.

Nếu ngày hứa hẹn trời quang, ông tìm sao Mai ở phía trên bên phải chân trời đang sáng dần. Độ sáng của sao Kim cho ông biết không khí hôm ấy trong đến mức nào. Chỉ khi đó, ông mới lấy chiếc máy Polaroid cũ ra và làm ấm hộp phim sau một đêm lạnh.

Chi tiết ấy cho thấy loạt ảnh này chậm như thế nào. Một nghệ sĩ đo độ trong của không khí bằng một ngôi sao, rồi mới quyết định có làm việc hay không. Opticks không phải kết quả của một lần bấm. Nó là kết quả của nhiều buổi sáng chờ đợi, có ngày được, có ngày không.

Ánh sáng không cần vật

Trong phần lớn lịch sử nhiếp ảnh, ánh sáng là phương tiện: nó chiếu vào vật và cho ta thấy vật. Ở Opticks, không còn vật nào để chiếu vào. Ánh sáng trở thành chính đối tượng.

Sugimoto đã nhiều lần làm việc ở ranh giới đó. Những loạt ảnh khác của ông lấy đi dần chi tiết cho tới khi chỉ còn điều kiện cơ bản: ánh sáng, thời gian, bề mặt nhạy. Opticks là một bước xa hơn. Ở đây, cả hình dạng cũng gần như biến mất.

Có thể đặt Opticks cạnh Lightning Fields, loạt ảnh ông làm bằng tia điện phóng thẳng lên phim. Một bên là năng lượng bùng lên trong phần nhỏ của giây. Một bên là ánh nắng được chờ suốt nhiều buổi sáng. Cả hai đều không cần vật thể nào đứng trước ống kính.

Đứng trước một tấm Opticks khổ lớn, người xem không có gì để nhận ra, không có gì để đọc. Chỉ có màu, và mắt tự đi tìm chỗ màu đổi. Đó là một bài tập nhìn chậm.



Thành viên Penta