Essays · Olfactory Art

Honoré Daumier. L'Odorat.

Một chậu hoa là cả khu vườn của người ở phố.

Honoré Daumier, L'Odorat trong loạt Types Parisiens: tranh in đá người đàn ông cúi ngửi chậu hoa bên cửa sổ

The Art Institute of Chicago, Mr. and Mrs. Carter H. Harrison Collection · The Art Institute of Chicago


Một người, một bệ cửa, năm chậu cây

Tờ in mang tên L'Odorat, Khứu giác. Nó là tờ số 38 trong Types Parisiens, loạt tranh in đá của Honoré Daumier về những kiểu người Paris.

Cảnh vẽ rất gọn. Một người đàn ông đội mũ đứng bên cửa sổ, cúi ngửi một bông hoa trong chậu. Trên bệ cửa có năm chậu cây. Bên trái, một chiếc lồng chim treo lơ lửng. Bên phải, một cái bình treo trên móc. Không có ai khác. Không có đường phố, không có đám đông.

Theo hồ sơ của Art Institute of Chicago, đây là tranh in đá mực đen trên giấy trắng, mặt sau có chữ in. Phần hình khoảng 20 x 23 cm. Chữ in mặt sau cho biết tờ tranh này từng là một trang báo: người Paris thế kỷ 19 cầm nó trên tay cùng với tin tức, quảng cáo, mục thời sự.

Niên đại của tờ này được ghi khác nhau. Art Institute of Chicago ghi năm 1839. Metropolitan Museum of Art ghi rằng L'Odorat đăng trên báo Le Charivari ngày 18 tháng 1 năm 1843. Cả hai đều nằm trong khoảng thời gian loạt Types Parisiens được in, từ 1839 đến 1843.

Daumier và những kiểu người Paris

Honoré Daumier sinh năm 1808 ở Marseille và mất năm 1879. Ông làm nghề in đá gần như suốt đời, và phần lớn tranh của ông được đăng trên báo. Le Charivari là tờ nhật báo trào phúng ở Paris, mỗi số có một tranh in đá chiếm trọn một trang.

Đầu những năm 1830, Daumier vẽ biếm hoạ chính trị và từng phải ngồi tù vì một bức vẽ chế giễu vua Louis Philippe. Sau khi luật kiểm duyệt năm 1835 siết chặt tranh chính trị, báo chí trào phúng chuyển hướng sang đời sống thường ngày. Daumier chuyển theo. Ông vẽ luật sư, bác sĩ, người đi tắm biển, người thuê nhà, người đọc báo.

Types Parisiens là một trong những loạt như vậy, khoảng năm mươi tờ. Mỗi tờ là một kiểu người hay một thói quen của thị dân. Trong loạt có cả những tờ lấy năm giác quan làm đề, như L'Odorat và Le Goût.

Năm giác quan là một đề tài cũ của tranh in châu Âu. Từ thế kỷ 16, các thợ khắc Flandre đã làm những bộ tranh nhân cách hoá khứu giác bằng những hình người trang trọng, hoa lá và lọ nước thơm. Daumier giữ lại cái đề ấy nhưng bỏ hết sự trang trọng. Khứu giác của ông là một người đàn ông bình thường bên một chậu hoa.

Khứu giác của người ở phố

Điều Daumier ghi lại không phải mùi của một bông hoa, mà là sự khan hiếm của nó. Paris những năm 1830 và 1840 là một thành phố chật, ẩm, nhiều mùi khó chịu. Một bệ cửa với năm chậu cây là thứ gần nhất với khu vườn mà nhiều người có được.

Vì vậy cái cúi người trong tranh vừa buồn cười vừa cảm động. Buồn cười vì người đàn ông quá chăm chú vào một thứ quá nhỏ. Cảm động vì chính sự chăm chú ấy. Daumier biếm hoạ, nhưng không khinh miệt. Ông nhìn thị dân với một chút trìu mến.

Các đồ vật quanh người đàn ông cũng kể chuyện. Chiếc lồng chim là một mẩu thiên nhiên khác bị nhốt vào nhà. Cái bình treo trên móc là đồ dùng hằng ngày. Căn phòng không giàu, nhưng có người chăm. Mỗi thứ ở đó đều có mùi, dù tranh chỉ vẽ bằng mực đen.

Tờ in này đáng nhớ vì nó kéo khứu giác ra khỏi tranh ngụ ngôn và đặt nó vào đời sống. Không còn nữ thần, không còn biểu tượng. Chỉ còn một người đàn ông, một bệ cửa, một chậu hoa, và cái ý rằng ngửi cũng là một cách sống ở thành phố. Người đọc báo năm ấy lật trang, thấy mình trong đó, và có lẽ mỉm cười.



Thành viên Penta