Essays · Olfactory Art

Odilon Redon. Puis l'ange prit l'encensoir.

Khói hương là lời cầu nguyện có hình.

Odilon Redon, Puis l'ange prit l'encensoir: tranh in đá đen trắng thiên thần cầm lư hương, khói bốc lên

Odilon Redon, And the Angel Took the Censer, plate 4 of 12. The Art Institute of Chicago, The Stickney Collection · Public domain


Tấm thứ tư của Khải Huyền

Puis l'ange prit l'encensoir, Rồi thiên thần cầm lấy lư hương, là tấm thứ tư trong Apocalypse de Saint-Jean, bộ tranh in đá Odilon Redon làm năm 1899 dựa trên sách Khải Huyền của Thánh Gioan.

Trong tranh, một hình người có cánh cầm lư hương ở một tay. Khói bốc lên từ lư. Đôi cánh chỉ hiện ra như những đường viền mờ quanh thân, như thể thiên thần đang tan vào nền tối hoặc đang hiện ra từ nó.

Theo hồ sơ của Art Institute of Chicago, đây là tranh in đá mực đen trên giấy China màu kem, dán lên giấy dày màu ngà. Phần hình khoảng 31 x 25 cm. Kỹ thuật dán giấy mỏng này cho màu đen một độ sâu mềm, và các vùng sáng một ánh ấm.

Bộ tranh gồm một tờ bìa và mười hai tờ in đá, do Ambroise Vollard xuất bản ở Paris năm 1899, in khoảng một trăm bộ tại xưởng Blanchard. Đây là bộ tranh in đá cuối cùng của Redon.

Redon và những bóng đen

Odilon Redon sinh năm 1840 ở Bordeaux và mất năm 1916. Trong khoảng hai mươi năm, từ cuối những năm 1870, ông làm gần như toàn tranh đen: tranh than và tranh in đá. Ông gọi chúng là les noirs, những bức đen.

Thế giới trong những bức đen ấy là thế giới của giấc mơ: con mắt bay như khinh khí cầu, gương mặt nổi trên mặt nước, những sinh vật lai không có trong sách sinh vật nào. Redon trở thành một trong những gương mặt chính của chủ nghĩa Biểu tượng, trào lưu muốn vẽ cái không nhìn thấy: ý nghĩ, linh cảm, nỗi sợ.

Đến cuối những năm 1890, Redon chuyển dần sang màu, sang phấn màu và sơn dầu. Apocalypse de Saint-Jean vì vậy đứng ở cuối một chặng. Nó là lời chào của ông với màu đen.

Khải Huyền là đề tài có một lịch sử dài trong tranh in. Loạt tranh khắc gỗ của Albrecht Dürer cuối thế kỷ 15 là mốc quen thuộc nhất. Khi chọn đề tài này, Redon tự đặt mình vào dòng chảy ấy, nhưng ông không vẽ cảnh tận thế bằng đám đông và chi tiết. Ông vẽ ít, để bóng tối làm phần còn lại.

Từ lời cầu nguyện đến lửa

Chương 8 của sách Khải Huyền kể một cảnh ngắn. Một thiên thần đứng bên bàn thờ, cầm lư hương bằng vàng. Người ta trao cho thiên thần nhiều hương để dâng cùng lời cầu nguyện của các thánh. Khói hương bốc lên cùng lời cầu nguyện, từ tay thiên thần lên trước mặt Thiên Chúa.

Rồi thiên thần lấy chính lư hương ấy, đổ đầy lửa từ bàn thờ, và ném xuống đất. Có tiếng nói, tiếng sấm, chớp, và động đất. Bảy tiếng kèn bắt đầu.

Trong cùng một vật, hương và lửa đổi vai cho nhau. Lư hương vốn là dụng cụ của cầu nguyện, của mùi thơm, của sự dâng hiến. Chỉ trong một câu, nó thành dụng cụ của thịnh nộ. Redon chọn tựa đề mở đầu bằng chữ Puis, Rồi. Một chữ nối. Nó báo rằng điều gì đó sắp đến.

Trong nghi lễ Kitô giáo, và ở nhiều nền văn hoá khác, chiếc lư hương là vật quen thuộc. Khói của nó nối người dưới đất với điều ở trên cao. Redon giữ lại ý nghĩa ấy, rồi đặt nó bên bờ một biến cố. Làn khói trong tranh đẹp, mềm, nhưng người biết câu chuyện sẽ đọc nó như điềm báo.

Tấm in này đáng nhớ vì nó cho mùi hương một vị trí hiếm thấy trong hội hoạ: không phải trang trí, không phải biểu tượng của sang trọng, mà là trung tâm của một khoảnh khắc chuyển đổi. Khói là thứ duy nhất chuyển động trong tranh. Mọi thứ khác đang chờ.



Thành viên Penta