Essays · Olfactory Art

Jan Ekels the Younger. Conversation Piece (The Sense of Smell).

Trong một căn phòng, không ai ngửi một mình.

Jan Ekels the Younger, Conversation Piece (The Sense of Smell): ba người quanh chiếc bàn phủ khăn xanh trong căn phòng tối, một người cầm tẩu

The Metropolitan Museum of Art, Gift of Mr. and Mrs. Bertram L. Podell, 1981 (Open Access, public domain) · The Metropolitan Museum of Art


Ba người, một chiếc bàn

Căn phòng tối, tường ốp gỗ, một tấm rèm xanh thẫm buông ở góc trên bên trái. Ánh sáng tập trung vào giữa, nơi có một chiếc bàn phủ khăn xanh lá rủ tới sàn.

Ba người ở quanh bàn. Bên trái, một người đàn ông mặc áo dài màu đỏ nâu, tóc rắc phấn buộc sau gáy, cúi người về phía trước. Ông đưa mấy ngón tay lên sát mũi, tay kia chìa ra như đang nói điều gì. Ở giữa, một cô gái ngồi trên ghế, váy trắng sọc mảnh, đội mũ vải trắng, tay cầm một ly rượu đỏ, mắt nhìn về phía người đàn ông áo đỏ. Dưới chân cô có một chiếc hộp gỗ nhỏ để kê chân.

Bên phải, sau bàn, một người đàn ông khác đứng. Ông đội mũ đen, mặc áo sẫm, tay cầm một chiếc tẩu dài, như đang châm lửa hoặc vừa rít một hơi. Trên bàn có một chai, một ly, một chiếc đĩa.

Những đồ vật khác nằm rải rác: một chiếc mũ đen dưới sàn ở góc trái, một cây gậy nằm dưới sàn bên phải, một chiếc áo choàng xanh vắt trên lưng ghế. Tấm thảm có hoa văn tròn. Mọi thứ đều có vẻ như vừa được đặt xuống, giữa chừng một buổi tối.

Một hoạ sĩ Amsterdam mất sớm

Jan Ekels the Younger sinh ở Amsterdam năm 1759 và mất cũng ở Amsterdam năm 1793, khi chưa đến 35 tuổi. Cha ông, Jan Ekels the Elder, cũng là hoạ sĩ, vì thế người ta thêm chữ the Younger để phân biệt.

Ông vẽ chủ yếu tranh sinh hoạt, những cảnh trong nhà, những người đang đọc, viết, vẽ, hút thuốc. Lối vẽ của ông nhìn lại Thời kỳ Hoàng kim Hà Lan thế kỷ 17, với những căn phòng yên, ánh sáng chiếu nghiêng, đồ vật được vẽ kỹ. Một bức nổi tiếng của ông là cảnh một người đàn ông ngồi viết bên bàn, vẽ năm 1784.

Theo Bảo tàng Metropolitan, Conversation Piece có lẽ được vẽ năm 1791, và gần như chắc chắn thuộc một bộ năm bức về năm giác quan. Hiện chỉ biết được bốn trong năm bức ấy. Tranh sơn dầu trên toan, khoảng 65,7 x 59,7 cm. Ông bà Bertram L. Podell tặng nó cho bảo tàng năm 1981.

Hai chữ trong ngoặc, The Sense of Smell, là thứ biến một cảnh trò chuyện bình thường thành một tranh ngụ ngôn. Không có nó, người xem chỉ thấy ba người và một chiếc bàn. Có nó, mọi chi tiết bắt đầu được đọc lại.

Năm giác quan về nhà

Hai thế kỷ trước Ekels, năm giác quan là đề tài của các nhân vật ngụ ngôn, những phụ nữ đẹp với biểu tượng trong tay. Đến thế kỷ 17, các hoạ sĩ Hà Lan đã đưa đề tài ấy xuống quán rượu và vào nhà, với những người nông dân hút tẩu, những người lính uống bia.

Ekels đưa nó thêm một bước nữa, vào phòng khách của tầng lớp trung lưu Amsterdam cuối thế kỷ 18. Người trong tranh ăn mặc tươm tất, căn phòng có thảm, có rèm, có ghế bọc nệm. Khứu giác ở đây không còn là một bông hoa được giơ lên cho người xem thấy. Nó là thứ lơ lửng trong không khí của một buổi tối có khách.

Mùi trong tranh là mùi của đời sống thường ngày: khói thuốc lá, rượu trong ly, có lẽ cả thuốc lá bột nếu cử chỉ của người đàn ông áo đỏ là một nhúm thuốc đưa lên mũi. Hoặc ông đang che mũi trước khói. Tranh không nói rõ. Chính sự mơ hồ ấy làm bức tranh sống động. Ta có thể nhắm mắt trước một cảnh, nhưng không thể thôi thở. Người ở chung phòng với khói thì phải ngửi khói, dù muốn hay không.

Cảnh này cách xa những mùi hôi của thành phố Hà Lan thế kỷ 17 mà triển lãm Fleeting ở Mauritshuis từng cho người xem ngửi lại. Ở đây, mọi thứ đã được dọn gọn vào trong nhà. Nhưng không khí vẫn là không khí chung. Và mùi, như từ trước đến nay, vẫn đi đến mọi góc phòng.



Thành viên Penta