Essays · Olfactory Art

Jannis Kounellis. Untitled (12 Horses).

Tác phẩm thở, ăn, và có mùi.

Jannis Kounellis, Untitled (12 Horses): mười hai con ngựa sống buộc dọc tường trong không gian gara của gallery L'Attico, Rome

Jannis Kounellis, senza titolo, L'Attico, Roma 1969. Foto Claudio Abate · MACRO, Museo d'Arte Contemporanea di Roma


Một gara ở via Beccaria

Ngày 14 tháng 1 năm 1969, gallery L'Attico ở Rome mở cửa không gian mới. Người điều hành gallery, Fabio Sargentini, vừa chuyển về một gara cũ ở số 22 via Beccaria. Người đầu tiên triển lãm ở đó là Jannis Kounellis.

Kounellis không treo gì lên tường. Ông đưa vào gara mười hai con ngựa sống và buộc chúng dọc theo các bức tường. Chúng đứng thành hàng, như những chiếc xe đỗ trong một bãi giữ xe. Tác phẩm không có tên. Về sau nó được gọi là Untitled (12 Horses), hay trong tiếng Ý, Dodici cavalli vivi, mười hai con ngựa sống.

Không có khung. Không có bệ. Không có nhãn. Chỉ có những con vật đang thở, đang đổi chân, đang ăn, và sàn gara dần phủ cỏ khô và phân.

Nhiếp ảnh gia Claudio Abate chụp lại căn phòng. Những bức ảnh đen trắng của ông là thứ phần lớn chúng ta biết về tác phẩm hôm nay. Nhưng ảnh chỉ giữ được hình. Thứ mà người đến L'Attico năm ấy nhớ nhất lại không nằm trong khung hình nào.

Mùi của một con vật lớn

Theo MACRO, bảo tàng nghệ thuật đương đại của Rome, nhiều người thời đó coi tác phẩm là một hành động khiêu khích, một cử chỉ Dada, một sản phẩm của thói trí thức làm dáng. Họ thấy nó ghê và khó chịu vì mùi, vì sự hiện diện choán chỗ của những con vật, và vì nguy cơ bị ngựa đá.

Ba lý do ấy đều thuộc về cơ thể. Không ai phàn nàn rằng tác phẩm khó hiểu. Họ phàn nàn vì nó quá thật. Một con ngựa to lớn, nóng, có thể di chuyển bất cứ lúc nào. Mùi của nó lấp đầy căn phòng, bám vào áo, không thể phớt lờ như người ta phớt lờ một bức tranh treo tường.

Nhà phê bình Claudio Cintoli, trong bài viết của mình, cho rằng tác phẩm nói về một điều rất đơn giản: sự giải phóng. Giải phóng khỏi tranh, khỏi khung, khỏi ý nghĩ rằng nghệ thuật phải đứng yên và sạch sẽ.

Mùi là phần giải phóng ấy rõ nhất. Một bức tượng ngựa bằng đồng không có mùi. Mười hai con ngựa thật thì có. Kounellis không vẽ lại sự sống. Ông mời nó vào phòng, cùng với tất cả những gì nó mang theo.

Arte Povera và vật liệu sống

Kounellis sinh ở Hy Lạp năm 1936 và chuyển đến Rome năm 1956. Ông là một trong những gương mặt chính của Arte Povera, nhóm nghệ sĩ Ý cuối thập niên 1960 dùng những vật liệu nghèo, thô, đời thường: đất, than, len, lửa, cây, và ở đây là động vật sống.

Cùng giai đoạn ấy, ông cũng đưa len thô và lửa vào tác phẩm. Trong một tác phẩm năm 1968, những cuộn len xám vắt trên khung gỗ gợi đến mục đồng và chợ phiên. Những con ngựa ở L'Attico đi thêm một bước: vật liệu không chỉ đến từ đời sống thôn quê, mà chính là một phần còn sống của nó.

Tác phẩm được dựng lại tại Venice Biennale năm 1976 và trở thành một trong những hình ảnh được nhắc đến nhiều nhất của nghệ thuật Ý thế kỷ hai mươi. Năm 2021, MACRO dành riêng một buổi nói chuyện cho nó, với nhà nghiên cứu Giuseppe Garrera, trong chuỗi chương trình mỗi buổi đọc một tác phẩm.

Hơn năm mươi năm sau, điều còn lại không chỉ là bức ảnh của Abate. Đó là câu hỏi mà mùi chuồng ngựa đặt ra trong một gallery: nghệ thuật có được phép sống, thở, ăn và bốc mùi không? Kounellis trả lời bằng mười hai con ngựa. Và người xem, dù muốn hay không, trả lời bằng mũi.



Thành viên Penta