Essays · Olfactory Art

Eberlein và Kändler (Meissen). Smell.

Hoa, khói và mặt đất: ba chỗ mùi bắt đầu.

Tượng sứ Meissen Smell: phụ nữ mặc áo trắng và khăn choàng hồng hoa văn, đưa bó hoa lên mũi, tay đặt trên lư hương trên bệ vuông, con chó dưới chân, đế đồng mạ vàng

© Victoria and Albert Museum, London; Bequeathed by Miss Florence Augusta Beare in memory of Arthur Doveton Clarke · Victoria and Albert Museum (V&A)


Một người, một bó hoa, một con chó

Bức tượng ở Victoria and Albert Museum cao 28 cm, và 33 cm nếu tính cả chân đế. Nó được làm bằng sứ cứng, vẽ men màu và thếp vàng, tại xưởng sứ Meissen ở Đức, khoảng năm 1745.

Một người phụ nữ đứng cạnh một bệ vuông cao. Cô mặc áo trong màu trắng, khoác một tấm vải kiểu cổ điển màu hồng tím, vẽ những bông hoa màu theo lối hoa Ấn, lót màu lục lam. Một tay cô đưa bó hoa nhỏ lên sát mũi. Tay kia đặt lên một chiếc lư hương có nắp đục lỗ, đứng trên đỉnh bệ. Dưới chân cô, một con chó săn cúi xuống đánh hơi mặt đất.

Đế tượng vuông, rải hoa. Bên dưới là một chân đế bằng đồng mạ vàng uốn lượn, theo V&A có lẽ được làm ở Pháp cùng thời. Tượng đến bảo tàng năm 1919, do bà Florence Augusta Beare để lại, để tưởng nhớ Arthur Doveton Clarke.

Hai người nặn mẫu

V&A ghi tên người nặn mẫu là Johann Friedrich Eberlein, và có lẽ cả Johann Joachim Kändler. Mẫu được nặn năm 1745. Trong bảng giá của xưởng, mẫu này mang số khuôn 1054.

Meissen, gần Dresden, là nơi đầu tiên ở châu Âu làm được sứ cứng vào đầu thế kỷ 18, thứ vật liệu mà trước đó châu Âu chỉ mua được từ châu Á. Kändler là người nặn mẫu nổi tiếng nhất của xưởng. Eberlein làm việc bên cạnh ông. Cách làm của họ giống nhau: một mẫu gốc được nặn bằng tay, rồi tách thành nhiều khuôn, đúc ra nhiều phần, ghép lại, nung, vẽ, nung tiếp.

Vì vậy con số 1054 có ý nghĩa. Nó nói rằng bức tượng này không phải một vật duy nhất. Nó là một mẫu trong danh mục, có thể đặt làm lại, như một trang trong catalogue. Mỗi bản ra lò lại được vẽ tay, nên không bản nào giống hệt bản nào.

Năm giác quan trên mặt bàn

Smell thuộc một bộ tượng Năm giác quan. Ý tưởng vẽ và tạc năm giác quan thành năm hình người đã có từ nhiều thế kỷ trước, trong tranh in và hội hoạ. Ở thế kỷ 18, nó đi vào một chất liệu mới: sứ, thứ đồ để bày trong phòng khách và phòng ăn của giới quý tộc.

Những dấu hiệu của khứu giác được chọn rất quen: hoa và chó. Chúng đã có mặt trong các bản in Phục hưng, và bản Smell của François Boucher ở Pháp cùng thế kỷ cũng nói về giác quan này. Meissen thêm vào một vật mới: chiếc lư hương, đồ dùng thật của những căn phòng giàu có thời đó.

Chính vật ấy làm tượng khác với một hình ảnh ẩn dụ đơn thuần. Nó nhắc rằng người thời Meissen không chỉ ngửi hoa ngoài vườn. Họ đốt hương trong nhà, giữ mùi trong những chiếc hộp, bình, lọ bằng chính loại sứ này.

Một vật nhỏ về một giác quan không nhìn thấy

Bức tượng đẹp theo cách của thế kỷ 18: da trắng bóng, vải hồng hoa văn, vàng ở viền. Nó được làm để nhìn. Nhưng chủ đề của nó là một giác quan không nhìn thấy được.

Cái khó ấy được giải bằng cử chỉ. Người phụ nữ nghiêng đầu, mắt nhìn xuống, bó hoa chạm vào mũi. Con chó chúi đầu xuống đất. Hai sinh vật cùng làm một việc, ở hai độ cao khác nhau. Người xem hiểu chủ đề trước khi đọc tên tượng.

Gần ba thế kỷ sau, bó hoa sứ không có mùi, lư hương không còn khói. Chỉ còn lại tư thế ngửi, được nung cứng ở nhiệt độ rất cao. Tư thế ấy vẫn nói rõ điều nó muốn nói.

Có lẽ đó là điều một vật làm tốt hơn một mùi. Mùi tan đi sau vài giờ. Một bức tượng sứ giữ lại cái cách con người từng cúi xuống để ngửi, qua bao nhiêu chủ nhân, bao nhiêu căn phòng, cho tới tủ kính của một bảo tàng ở London.



Thành viên Penta