Essays · Olfactory Art

Karola Braga. Lágrimas, Terra e Crisântemo.

Một tấm ga trắng, sạch, và mang mùi của mất mát.

Lágrimas, Terra e Crisântemo của Karola Braga: tấm ga trắng tẩm mùi phơi trên dây trước sông Guaíba, Porto Alegre

Photo: Thiéle Elissa, Anderson Astor, Marcelo Curia / Terramar Imagem e Conteúdo · Karola Braga (official site)


Một tấm ga trước dòng sông

Năm 2022, Bienal do Mercosul lần thứ 13 diễn ra ở Porto Alegre, miền nam Brazil. Một trong những địa điểm trưng bày là Armazém A6, một nhà kho ở Cais do Porto, khu cảng cũ nằm bên sông Guaíba.

Trước dòng sông, Karola Braga căng một sợi dây phơi. Trên dây là một tấm ga trải giường màu trắng. Không có gì khác. Không có bảng chữ lớn, không có hình ảnh. Chỉ có tấm vải, đung đưa theo gió từ mặt nước.

Tấm ga được tẩm một mùi mà nghệ sĩ gọi là mùi của tang tóc. Tên tác phẩm kể ra ba thành phần làm nên mùi ấy: Lágrimas, nước mắt. Terra, đất. Crisântemo, hoa cúc. Mỗi khi gió thổi, tấm vải chuyển động, và mùi được đẩy ra không gian xung quanh.

Tác phẩm do Bienal đặt hàng, với sự hỗ trợ của Givaudan, một công ty hương liệu lớn. Người xem đi dọc bờ sông có thể ngửi thấy nó trước khi nhìn thấy nó.

Chiếc giường như một ẩn dụ

Braga chọn ga trải giường có lý do. Theo mô tả của chính bà, chiếc giường là một không gian của sự che chở, của giấc mơ và của sự gắn bó. Nhưng nó cũng là nơi của nỗi đau, của cô đơn và của sự đứt gãy. Người ta sinh ra, yêu, ốm và chết trên giường.

Tác phẩm nói về nỗi mất mát chung, và đặc biệt về những cuộc chia tay không có nghi lễ. Trong những năm gần đây, rất nhiều người đã không thể ở bên người thân vào lúc cuối, không thể tổ chức tang lễ như thường lệ, không thể nói lời từ biệt. Nỗi đau ấy không có chỗ để đặt xuống.

Braga cho nó một chỗ. Không phải trong nhà tang lễ, không phải ở nghĩa trang. Mà ở ngoài trời, trên một sợi dây phơi, nơi thường dành cho những việc nhà bình thường nhất. Phơi ga là việc của những ngày yên ổn. Ở đây, nó trở thành một nghi lễ tiễn biệt.

Hoa cúc trong tên tác phẩm cũng không trung tính. Ở nhiều nền văn hoá, cúc là loài hoa của đám tang, của những ngày viếng mộ. Đất gợi đến chôn cất. Nước mắt thì không cần giải thích.

Đảo ngược mùi sạch

Mùi, chữ và ký ức là ba sợi chỉ chính trong nghiên cứu của Karola Braga. Bà thường làm việc với những tên gọi, những từ ngữ, và những mùi gắn với chúng. Ở tác phẩm này, tên gọi chính là công thức. Đọc tên là biết mùi được làm từ đâu, dù chưa ngửi.

Điều mạnh nhất của tác phẩm là cách nó đảo ngược một ý niệm quen: tấm ga trắng đang phơi là biểu tượng của sự sạch sẽ, vô trùng. Người xem đến gần, chờ đợi mùi xà bông và nắng. Thứ họ nhận được là mùi đất, mùi hoa tang, mùi của nước mắt. Sự sạch sẽ không xoá được nỗi buồn. Nó chỉ che nó đi.

Tác phẩm cũng không cần người xem đứng thật gần. Mùi đi ra ngoài phạm vi của tấm vải, theo hướng gió, lúc đậm lúc nhạt. Có người ngửi thấy khi đang nhìn sông. Có người ngửi thấy khi đã quay lưng đi. Giống nỗi nhớ, nó đến vào lúc không ai chờ.

Năm 2023, tác phẩm vào chung kết giải Sadakichi dành cho tác phẩm thử nghiệm với mùi hương, trong kỳ Art and Olfaction Awards lần thứ 9. Braga còn làm những tác phẩm khác đặt mùi vào không gian, như Sfumato cùng Theo Bibancos. Nhưng ở Porto Alegre, bà chỉ cần một tấm vải, một sợi dây và gió từ dòng sông.

Khi Bienal kết thúc, tấm ga được gỡ xuống. Mùi trên vải sẽ nhạt dần, như mọi mùi khác. Nhưng những người đã đứng trước nó có thể sẽ nhớ, lần tới khi họ phơi một tấm ga trắng.



Thành viên Penta