Essays · Olfactory Art

Kate McLean. Smellmap: Amsterdam.

Một thành phố có mùi khác với tiếng tăm của nó.

Kate McLean, Smellmap: Amsterdam: bản đồ mùi của thành phố Amsterdam từ các cuộc đi bộ ngửi mùi

© Kate McLean · Sensory Maps (official site of Kate McLean)


Bốn ngày tháng tư

Tháng 4 năm 2013, mùa xuân đến muộn ở Amsterdam. Trong bốn ngày, 44 người đi bộ qua các khu phố của thành phố. Họ không chụp ảnh, không tìm đường. Họ ngửi.

Đó là mười cuộc smellwalk, tức đi bộ ngửi mùi, do Kate McLean tổ chức. McLean là nghệ sĩ và nhà thiết kế người Anh, nổi tiếng với những bản đồ mùi của các thành phố trên thế giới. Phương pháp của bà đơn giản: dẫn một nhóm người đi chậm, dừng lại, ghi lại mọi mùi họ nhận ra, bằng chữ của chính họ.

Sau bốn ngày, những người đi bộ ghi nhận hơn 650 mùi. Từ các mô tả viết tay ấy, McLean gom thành 50 nhóm lớn. Cả những mùi được nhắc nhiều lần lẫn những mùi lạ chỉ một người nhận ra đều được đưa vào bản đồ.

Bản đồ hoàn thành năm 2014, in kỹ thuật số khổ một mét nhân một mét. Nó được làm cùng Bernardo Fleming và studio thiết kế mùi của IFF, một tập đoàn lớn về hương liệu, tại Hilversum, Hà Lan. Năm 2021, Fleming có triển lãm cá nhân đầu tiên về những mùi anh gặp trong giấc mơ, Dreaming in Smell.

Amsterdam có mùi gì

Mùi nổi bật nhất là bánh waffle. Một thứ ngọt, ấm, có đường và bột, lan ra từ các quầy bánh. Tiếp đến là gia vị từ các nhà hàng và siêu thị châu Á và Suriname, dấu vết của những người đã đến sống ở thành phố này.

Có cá trích ngâm ở các quầy và chợ cá, nối thành phố hôm nay với một trong những ngành nghề lâu đời nhất của nó. Có mùi sách cũ ở các cửa tầng hầm. Có hơi quần áo giặt bay lên đường phố từ những khách sạn nhỏ trong nhà phố.

Và có mùa xuân. Mùi nắng, mùi hoa, mùi lá non báo hiệu mùa xuân muộn cuối cùng cũng đến. Thỉnh thoảng một đám bột sô cô la nhỏ bay qua.

Đọc danh sách ấy, người ta thấy một thành phố rất cụ thể. Không phải một thương hiệu du lịch, mà một nơi có người nấu ăn, giặt giũ, đọc sách và bán cá.

Mùi bị vắng mặt

Người ta chờ Amsterdam có mùi cần sa. Đó là mùi gắn với tiếng tăm của thành phố nhiều hơn bất cứ mùi nào khác.

McLean ghi nhận rằng cần sa có mùi mạnh, những người đi bộ cảm thấy nó mạnh ngang măng tây, chất tẩy rửa, thịt xông khói hay phòng khám nha sĩ. Nhưng nó chỉ xuất hiện ở vài khu phố. Không đủ để có mặt trên bản đồ.

Chi tiết ấy làm bản đồ thú vị. Nó cho thấy một khoảng cách giữa điều người ta tin về một nơi và điều người ta thật sự ngửi thấy ở đó. Tiếng tăm được xây bằng lời kể, bằng phim ảnh, bằng quảng cáo du lịch. Mùi thì chỉ có thể được ngửi tại chỗ.

Một bản đồ mùi vì thế không chỉ là bản đồ. Nó là một lời đính chính nhẹ nhàng.

Bản đồ đi đâu sau đó

Năm 2014, Smellmap: Amsterdam được trưng bày trong một triển lãm cá nhân tại Mediamatic, một trung tâm nghệ thuật ở Amsterdam, trong khuôn khổ hợp tác với IFF. Cùng năm, nó được chọn vào chương trình nghệ thuật của hội nghị IEEE VIS 2014 ở Paris, một hội nghị lớn về trực quan hoá dữ liệu.

Cũng năm 2014, bản đồ nhận giải Avenza cho bản đồ điện tử của Hội Bản đồ học Anh. Đó là một điều đáng để ý: một bản đồ về mùi được giới làm bản đồ công nhận như một bản đồ thật.

Năm 2018, nó có mặt trong triển lãm The Senses: Design Beyond Vision tại Cooper Hewitt, bảo tàng thiết kế Smithsonian ở New York, do Ellen Lupton và Andrea Lipps giám tuyển. Bản đồ hiện nằm trong bộ sưu tập thường trực của thư viện Đại học Manchester.



Thành viên Penta