Essays · Modern Art

Kazimir Malevich. Black Square.

Một hình vuông đen. Bên dưới vẫn còn màu.

Kazimir Malevich, Black Square: một hình vuông đen lớn trên nền trắng

© State Tretyakov Gallery, Moscow · Tate


Một tấm màn cho vở opera

Hình vuông đen xuất hiện lần đầu không phải trong một bức tranh mà trên sân khấu. Năm 1913, Kazimir Malevich cùng nhạc sĩ Mikhail Matyushin và nhà thơ Aleksei Kruchenykh làm vở opera vị lai Victory over the Sun, Chiến thắng Mặt Trời. Các nhân vật trong vở muốn bắt giữ mặt trời và huỷ bỏ thời gian. Lời ca viết bằng zaum, thứ ngôn ngữ âm thanh không mang nghĩa do Kruchenykh nghĩ ra.

Malevich lo phần thiết kế. Hình vuông đen có mặt từ trong thiết kế tấm màn sân khấu ấy. Nó về sau trở thành hạt giống của bức tranh.

Nhiều năm sau, trong cuốn sách xuất bản năm 1927, Malevich viết lại rằng vào năm 1913, khi cố giải thoát nghệ thuật khỏi sức nặng của thế giới thực, ông đã tìm chỗ trú trong hình vuông.

Treo ở góc phòng

Tháng 12 năm 1915, ở Petrograd, tên gọi của Saint Petersburg lúc ấy, triển lãm The Last Futurist Exhibition of Paintings 0.10 khai mạc tại phòng tranh Salon của N.E. Dobychina. Triển lãm kéo dài đến tháng 1 năm 1916.

Malevich treo Black Square cao trên tường, chéo qua góc phòng. Đó là vị trí mà trong các gia đình Nga theo Chính thống giáo người ta treo tượng thánh. Hình vuông đen không nằm ngang tầm mắt như một bức tranh. Nó ngự ở trên, như một biểu tượng của cả căn phòng.

Cách treo ấy nói nhiều hơn một lời giải thích. Malevich không mời người xem ngắm một bức tranh về cái gì đó. Ông đặt ra một vật để chiêm bái kiểu mới, không có hình người, không có phong cảnh, không có câu chuyện. Trong một tờ in phát tại triển lãm, ông cho rằng trước đó chưa ai thực sự thử vẽ hội hoạ thuần tuý, không mang theo bất cứ thuộc tính nào của đời sống thực.

Ông gọi hướng đi này là Suprematism, Chủ nghĩa Tối thượng: màu và hình học cơ bản đứng trên mọi sự mô tả.

Năm ghi trên tranh và năm thật

Malevich vẽ bốn phiên bản Black Square. Phiên bản đầu, nay ở State Tretyakov Gallery tại Moscow, ghi năm 1913. Nhưng các nhà nghiên cứu cho rằng nhiều khả năng nó được vẽ năm 1915, và ông ghi lùi năm để khẳng định vị trí người mở đường cho nghệ thuật trừu tượng.

Bản thân câu hỏi đâu là bức tranh phi hình tượng đầu tiên vẫn còn tranh cãi. Malevich tuyên bố Black Square là tác phẩm Tối thượng đầu tiên. Nhưng khi chụp X quang, người ta thấy bên dưới lớp đen có một bố cục Tối thượng nhiều màu. Bức tranh được coi là điểm số không hoá ra có một quá khứ.

Chi tiết ấy không làm Black Square nhỏ đi. Nó cho thấy hình vuông đen là một quyết định, không phải một khởi đầu từ tấm toan trắng. Malevich đã có màu, có hình, rồi ông chọn phủ tất cả đi để chỉ còn một hình vuông.

Hình vuông sau khi người vẽ mất

Malevich mất năm 1935. Trong đám tang, chiếc xe chở linh cữu gắn một hình vuông đen ở phía trước. Người đưa tiễn cầm những lá cờ trang trí hình vuông đen. Quan tài và nấm mộ cũng mang dấu hình vuông. Biểu tượng mà ông treo ở góc phòng hai mươi năm trước giờ đi cùng ông đến cuối.

Rồi hình vuông biến khỏi tầm mắt công chúng. Hiện thực xã hội chủ nghĩa trở thành đường lối nghệ thuật chính thức dưới thời Stalin, và tranh của Malevich bị cất đi. Phải đến những năm 1980, Black Square mới trở lại với người xem.

Tate gợi ý có ít nhất năm cách nhìn bức tranh: như tác phẩm phi hình tượng đầu tiên, như một tấm màn sân khấu, như biểu tượng của một phong trào, như một bức tượng thánh, và như một câu hỏi để mở. Không cách nào là duy nhất đúng.

Sau Black Square, Malevich chuyển sang những bố cục có nhiều màu và nhiều hình trôi trên nền trắng, như Dynamic Suprematism. Năm 1916 ông bắt đầu loạt trắng trên trắng. Nhưng hình vuông đen vẫn là cột mốc mà mọi thứ sau đó phải đo lại.



Thành viên Penta