Essays · Photography
Laura Letinsky. Hardly More Than Ever.
Bữa ăn kết thúc, cái bàn bắt đầu kể.
The Renaissance Society · The Renaissance Society
Cái bàn sau khi khách đã về
Một tấm khăn trải bàn nhàu, có vết loang. Vài chiếc đĩa còn dính nước sốt. Vụn bánh mì rải dọc mép bàn. Một quả trái cây đã quá độ chín, vỏ bắt đầu nhăn. Một cành hoa rũ trong ly. Không ai ngồi đó nữa.
Đó là khung cảnh quen thuộc trong loạt ảnh tĩnh vật Laura Letinsky chụp từ năm 1997 đến 2004. Năm 2004, loạt ảnh này được giới thiệu trong triển lãm Hardly More Than Ever, Photographs 1997 to 2004 tại The Renaissance Society, Đại học Chicago, từ ngày 7 tháng 3 đến 18 tháng 4. Cùng năm, cuốn catalogue đầu tiên về tĩnh vật của bà ra đời, kèm bài viết của nhà sử học nghệ thuật Hanneke Grootenboer.
Triển lãm ở Chicago còn có những bức chân dung các cặp đôi trong phòng ngủ, loạt ảnh trước đó của Letinsky. Đặt cạnh nhau, hai nhóm ảnh cùng nói về một đề tài: đời sống chung của con người trong nhà, lúc có người và lúc người đã rời đi.
Tĩnh vật được dựng rất kỹ
Nhìn qua, những cái bàn này như bị bỏ quên. Nhưng chúng không ngẫu nhiên. Letinsky sắp đặt từng chi tiết: vị trí chiếc cốc, độ nghiêng của con dao, khoảng trống giữa hai chiếc đĩa. Sự bừa bộn trong ảnh là một sự bừa bộn có tính toán.
Bà dùng phim có độ nhạy thấp và thời gian phơi sáng dài. Cách làm này làm mềm các đường viền và kéo bóng đổ sâu hơn. Ánh sáng trong ảnh dịu, gần như ánh sáng ban ngày đã nhạt, và các mặt phẳng trắng của khăn bàn, của tường, nhiều khi hoà vào nhau đến mức cạnh bàn biến mất.
Các nhà phê bình thường nhắc tới hai nguồn gốc. Một là truyền thống chụp ảnh đời thường, không dàn dựng, của những người như Walker Evans. Hai là thứ ánh sáng và không khí của hội hoạ Tiền Raphael. Nhưng nguồn gốc rõ nhất nằm xa hơn: tranh tĩnh vật Hà Lan và vùng Flanders thế kỷ 17.
Vanitas, một lần nữa
Họa sĩ Hà Lan thế kỷ 17 vẽ những chiếc bàn đầy ắp: chanh gọt dở, ly rượu nghiêng, bánh nướng cắt một nửa, con cua, chùm nho. Trong vẻ sung túc ấy luôn có dấu hiệu tàn: một con ruồi, một cánh hoa rụng, một quả đào có vết thâm. Thể loại này được gọi là vanitas, lời nhắc rằng mọi thứ đều qua.
Letinsky giữ lại cấu trúc ấy và bỏ đi sự sung túc. Trên bàn của bà, bữa tiệc đã xảy ra. Món ăn đã được ăn. Cái còn lại là phần thừa, phần người ta không nhìn đến. Tên loạt ảnh cũng nói điều đó: hầu như chẳng còn gì, và vẫn còn hơn bao giờ hết.
Có một khác biệt quan trọng. Tranh vanitas thường mang một bài học đạo đức, nhắc người xem nghĩ đến cái chết và sự phù phiếm. Ảnh của Letinsky không răn dạy. Chúng dịu dàng hơn. Chúng nhìn vụn bánh như nhìn một thứ đẹp, không chê trách ai đã để nó lại.
Đó cũng là cách ảnh của bà nói về tình yêu và những công việc thầm lặng trong nhà. Ai đó đã nấu. Ai đó đã dọn bàn. Ai đó sẽ phải rửa đống đĩa này. Cái bàn là nơi những việc ấy gặp nhau, và cũng là nơi chúng bị quên nhanh nhất.
Vì sao những mẩu thừa đáng nhìn
Ảnh thức ăn ngày nay thường chụp lúc món ăn vừa ra khỏi bếp, bóng loáng, chưa ai đụng vào. Letinsky đi ngược lại. Bà chụp cái mà ta vẫn vội dọn đi. Nhờ vậy, ảnh của bà cho thấy một điều ảnh món ăn đẹp không bao giờ cho thấy: thời gian đã trôi qua trên mặt bàn.
Cùng một nhánh quan tâm đến thứ bị bỏ lại, những mẩu thuốc lá Irving Penn nhặt trên phố cũng được nâng lên thành tĩnh vật. Nhưng Letinsky ở gần nhà hơn. Bà không cần ra đường. Bà chỉ cần chờ bữa ăn kết thúc.
Photography