Essays · Contemporary Art
Louise Bourgeois. Maman.
Người mẹ được nhớ bằng chính công việc của bà.
Guggenheim Museum Bilbao · Guggenheim Museum Bilbao
Một con nhện đứng cạnh con sông
Ở Bilbao, bên cạnh cây cầu dành cho người đi bộ gần bảo tàng Guggenheim, có một con nhện cao gần mười mét. Kích thước ghi trong bộ sưu tập là 927 x 891 x 1023 cm. Thân bằng đồng, có thép không gỉ, và dưới bụng là một túi chứa những quả trứng bằng đá hoa.
Tám cái chân dài, nhọn, cong như những cây kim. Chúng chạm đất ở tám điểm rất nhỏ, khiến cả khối nặng trông như đang nhón. Người đi dạo có thể bước vào giữa những cái chân, đứng ngay dưới thân nhện, ngẩng lên nhìn túi trứng.
Tác phẩm ra đời năm 1999. Bản ở Bilbao được đúc năm 2001, là bản số hai trong một ấn bản sáu bản, cộng một bản của nghệ sĩ. Những bản khác của Maman đã đứng ở nhiều thành phố, mỗi lần một phông nền khác: bảo tàng, quảng trường, bờ sông.
Lần đầu Maman xuất hiện trước công chúng gắn với Tate Modern năm 2000, trong loạt Unilever Series ở Turbine Hall, khi Louise Bourgeois là nghệ sĩ mở đầu loạt ấy. Từ đó con nhện trở thành hình ảnh được nhớ nhất của bà.
Một cái tên, một nghề
Maman trong tiếng Pháp là mẹ. Bourgeois không đặt cho con nhện một cái tên trừu tượng. Bà gọi thẳng. Bảo tàng Guggenheim Bilbao mô tả tác phẩm như một lời tưởng nhớ người mẹ, một người thợ dệt.
Gia đình Bourgeois ở Pháp làm nghề phục chế thảm dệt. Những tấm thảm cũ được mang về, gỡ từng chỗ rách, nối lại từng sợi. Đó là công việc kiên nhẫn, lặp đi lặp lại, cần mắt tinh và tay đều. Bourgeois lớn lên giữa những khung thảm ấy.
Con nhện cũng làm việc như vậy. Nó giăng lưới, lưới rách thì nó giăng lại. Nó không phàn nàn, không bỏ đi. Nhìn từ góc đó, lựa chọn của Bourgeois không lạ. Bà không tìm một biểu tượng của tình mẹ. Bà tìm một sinh vật có cùng nghề với mẹ mình.
Bảo tàng cũng ghi lại hai mặt của hình ảnh này: con nhện vừa là kẻ che chở vừa là kẻ săn mồi, vừa mạnh vừa mong manh. Túi trứng được gắn một cách chênh vênh dưới bụng. Thứ quý nhất được giữ ở chỗ dễ rơi nhất.
Đứng dưới bụng nhện
Phần lớn điêu khắc công cộng được làm để nhìn từ xa. Maman thì khác. Nó mời người ta đi vào. Khi đứng dưới thân nhện, người xem nhỏ lại. Tỷ lệ này là tỷ lệ của một đứa trẻ đứng cạnh người lớn.
Có người thấy an toàn: một mái che lớn, tám cái cột, một bóng râm. Có người thấy bất an: một con vật đang đứng yên, và không ai biết lúc nào nó sẽ bước. Bourgeois không chọn giùm người xem. Cả hai cảm giác đều đúng, và thường đến cùng lúc.
Chất liệu góp phần vào điều đó. Đồng sẫm màu, bề mặt gồ ghề như vỏ cây hay như da. Đá hoa của những quả trứng thì nhẵn và sáng. Cái cứng và cái mềm, cái tối và cái sáng, đặt cạnh nhau trong một thân thể.
Mưa ở Bilbao rơi lên lưng nhện, chảy xuống theo từng cái chân. Mặt trời chiếu qua, bóng tám cái chân kéo dài trên nền đá. Tác phẩm thay đổi theo giờ trong ngày, như một vật sống ngoài trời.
Vì sao Maman ở lại
Louise Bourgeois làm Maman khi bà đã gần chín mươi tuổi. Cả đời bà làm việc với ký ức tuổi thơ: căn nhà, gia đình, những điều không được nói ra, như trong những căn buồng Cell bà dựng cùng thời kỳ. Con nhện là một trong những hình ảnh bà quay lại nhiều lần, ở nhiều kích thước, trước khi nó đạt tới độ lớn này.
Maman ở lại trong trí nhớ người xem vì nó không giải thích. Không có dòng chữ nào trên thân nhện. Chỉ có cái tên. Người biết câu chuyện về người mẹ thợ dệt sẽ thấy sự dịu dàng. Người không biết vẫn thấy một con vật khổng lồ và cảm giác phải ngẩng đầu lên.
Một tác phẩm về người mẹ, nhưng không có người mẹ nào trong đó. Chỉ có công việc bà để lại.
Contemporary Art