Essays · Contemporary Art

Louise Bourgeois. Cell (Eyes and Mirrors).

Người xem đứng ngoài lồng. Chỉ cái nhìn được vào.

Louise Bourgeois, Cell (Eyes and Mirrors): buồng lưới sắt và kính, giữa là khối đá có đôi mắt cẩm thạch đen, quanh là nhiều tấm gương

Một chiếc lồng hình lập phương

Cell (Eyes and Mirrors) là một căn buồng hình khối lập phương, mỗi chiều hơn hai mét. Trần và hai vách làm bằng lưới sắt đan, nối với nhau bằng những thanh sắt có bản lề ở vài chỗ. Hai vách còn lại là khung sắt hàn thành ô, lắp những tấm kính vuông lớn như cửa sổ quá khổ. Một vài ô bỏ trống, không có kính.

Giữa trần có một tấm tròn gắn bản lề, mang một chiếc gương tròn lớn. Tấm ấy xoay được, nên gương soi xuống những góc khác nhau của căn buồng.

Louise Bourgeois làm tác phẩm trong các năm 1989 đến 1993. Tate ở London nhận tác phẩm năm 1994, do quỹ American Fund for the Tate Gallery tặng. Theo hồ sơ của Tate, vật liệu gồm thép, đá vôi và kính.

Đôi mắt và những tấm gương

Ở tâm căn buồng là một khối đá thô màu xám, đặt trên hai đoạn dầm thép. Từ khối đá nhô ra một đôi mắt lớn: hai nhãn cầu bằng đá cẩm thạch đen được đánh bóng, nhìn thẳng ra ngoài, trống rỗng. Tate cho biết đây là phiên bản sau của một tác phẩm Bourgeois làm năm 1984, Nature Study (Velvet Eyes), và bà còn tạc nhiều đôi mắt đá khác sau đó.

Quanh đôi mắt là gương đủ cỡ. Vài tấm nhỏ treo trên vách lưới phía sau. Hai bên là một gương bầu dục lớn và một gương tròn nhỏ, đặt trên những chân đứng cao kiểu cũ bằng gỗ và kim loại. Một gương vuông dựng dưới sàn.

Có một chi tiết chỉ thấy được qua gương. Phía sau khối đá, Bourgeois tạc những chỗ nhô lên giống bầu ngực. Người xem không nhìn trực tiếp được mặt sau ấy; họ chỉ thấy nó phản chiếu trong một tấm gương. Tate đọc chi tiết này như dấu hiệu rằng đôi mắt thuộc về một người nữ.

Kết quả là một mạng phản chiếu dày đặc. Gương soi gương, soi mắt, soi người xem. Không còn góc nhìn nào thẳng và đơn giản.

Loạt Cells

Tác phẩm thuộc một loạt sắp đặt Bourgeois bắt đầu làm từ năm 1989, gọi chung là Cells. Các Cell thường được dựng từ vật liệu kiến trúc thu nhặt: cửa cũ, cửa sổ, lưới thép, rồi thêm đồ vật tìm được và những mảnh điêu khắc.

Bourgeois từng nói, đại ý, rằng nỗi đau là công việc của bà, và các Cell đại diện cho những loại đau khác nhau: của thân thể, của cảm xúc và tâm lý, của trí óc. Bà hỏi khi nào cái cảm xúc trở thành cái thân thể, và ngược lại, như một vòng tròn không có điểm bắt đầu.

Các Cell có một cấu trúc chung: người xem thường không được bước vào, nhưng được mời nhìn vào. Cơ thể bị giữ ở ngoài, còn mắt thì đi qua song sắt. Nhìn và bị nhìn là hai vị trí Bourgeois trở đi trở lại suốt đời, từ bản in cho đến con nhện khổng lồ Maman sau này.

Can đảm nhìn vào gương

Gương có thể bị hiểu là sự phù phiếm. Bourgeois nói điều đó không phải tất cả. Theo bà, soi gương thật sự là can đảm nhìn vào chính mình và đối diện với mình. Bà cũng nói thực tại đổi khác theo mỗi góc nhìn mới.

Trong căn buồng này, đôi mắt đá bị nhốt trong một không gian mà ở đó chính nó trở thành vật để người khác nhìn. Người xem đến để quan sát, rồi thấy mình trong gương, thấy mình đang nhìn. Kẻ nhìn và kẻ bị nhìn đổi chỗ cho nhau nhiều lần trong vài giây.

Đó là lý do tác phẩm còn giữ sức nặng. Nó không kể một câu chuyện cụ thể. Nó dựng một căn phòng mà ai bước đến gần cũng bị cuốn vào một vòng quan sát không có lối ra.



Thành viên Penta