Essays · Fashion as Design
Fashion Forward, 3 siècles de mode.
Mỗi thời có một cách đứng. Áo nhớ cách đứng ấy.
Musée des Arts Décoratifs (MAD Paris) · Musée des Arts Décoratifs (MAD Paris)
Ba mươi năm của một bộ sưu tập
Fashion Forward, 3 siècles de mode, 1715 đến 2016 mở tại Musée des Arts Décoratifs, Paris, từ ngày 7 tháng 4 đến ngày 14 tháng 8 năm 2016. Triển lãm bày khoảng 300 bộ trang phục, từ cuối thế kỷ 17 đến năm 2016.
Dịp tổ chức là một sinh nhật. Năm 1986, Musée des Arts de la Mode mở cửa, và bộ sưu tập thời trang của bảo tàng bắt đầu có một mái nhà riêng. Ba mươi năm sau, Fashion Forward là cách bảo tàng nhìn lại những gì mình đã giữ.
Bộ sưu tập ấy hình thành từ hai nguồn. Một là bộ sưu tập của chính Musée des Arts Décoratifs, bắt đầu từ năm 1864. Hai là bộ sưu tập của Union Française des Arts du Costume, thành lập năm 1948. Gộp lại, bảo tàng hiện giữ hơn 150.000 hiện vật thời trang và dệt may.
Con số ấy khó hình dung. Hơn một trăm năm mươi nghìn vật: áo, váy, găng tay, quạt, giày, mảnh vải, mẫu thêu. Ba trăm bộ được chọn cho triển lãm chỉ là một phần rất nhỏ, như một câu trích từ một cuốn sách dày.
Từ Worth đến Ghesquière
Danh sách những người làm áo trong triển lãm gần như là một mục lục của lịch sử thời trang Paris. Charles Frederick Worth. Jacques Doucet. Paul Poiret. Jeanne Lanvin. Madeleine Vionnet. Gabrielle Chanel. Christian Dior. Elsa Schiaparelli. Cristóbal Balenciaga. Yves Saint Laurent. Azzedine Alaïa.
Rồi đến những tên tuổi gần hơn: Hussein Chalayan, Comme des Garçons, Karl Lagerfeld, Nicolas Ghesquière. Mỗi người đặt một câu hỏi khác về cơ thể. Có người giải phóng eo, có người dựng lại khối, có người cắt vải như cắt giấy.
Đi từ đầu đến cuối triển lãm, người xem thấy dáng người thay đổi liên tục. Váy rộng ra rồi hẹp lại. Eo lên cao rồi hạ thấp. Vai phồng rồi mất. Không có một đường thẳng tiến lên. Thời trang đi vòng, quay lại, lấy lại những gì đã bỏ.
Penta đã viết riêng về Paul Poiret, người có mặt ở giữa dãy tên này, cũng qua một triển lãm của Musée des Arts Décoratifs. Tên ông thường được nhắc cùng việc bỏ chiếc áo nịt khỏi dáng người phụ nữ.
Một nhà biên đạo múa trong bảo tàng
Điều đặc biệt nhất của Fashion Forward là đội ngũ dựng triển lãm. Tổng phụ trách là Pamela Golbin, cùng hai phụ trách Denis Bruna và Marie Sophie Carron de la Carrière. Nhưng chỉ đạo nghệ thuật lại được giao cho Christopher Wheeldon, nhà biên đạo múa người Anh, từng nhận giải Tony.
Wheeldon làm việc cùng nhà thiết kế không gian Jérôme Kaplan và giám đốc sáng tạo Marc Ascoli. Các vũ công của Opéra de Paris tham gia dựng những chuyển động riêng cho triển lãm, nhấn vào dáng người và tư thế của từng thời kỳ.
Lựa chọn này đổi cách người ta nhìn quần áo trong bảo tàng. Thông thường, áo được dựng trên ma nơ canh đứng thẳng, giống nhau. Ở đây, câu hỏi là: người mặc chiếc áo này đã đứng thế nào, đi thế nào, cúi thế nào? Một chiếc váy khung đòi một kiểu bước. Một chiếc áo vest vai độn đòi một kiểu bước khác.
Quần áo, theo cách nhìn ấy, là một bản ghi chuyển động. Nó giữ lại dáng đứng của một thời, cả khi người mặc đã không còn.
Bảo tàng như một tủ áo lớn
Một bảo tàng thời trang làm một việc lạ. Nó giữ những thứ vốn được làm để dùng rồi cũ đi. Áo được may để mặc, giặt, sờn, bỏ. Trong kho bảo tàng, chúng được xếp giấy, đặt trong hộp, giữ ở nhiệt độ và độ ẩm ổn định. Chúng thôi già đi.
Fashion Forward mở tủ áo ấy ra một lần, trong bốn tháng. Ba thế kỷ đứng cạnh nhau trong cùng một không gian. Rồi triển lãm đóng lại, áo trở về hộp.
Cái còn lại với người xem không phải từng chiếc áo, mà là cảm giác về một nhịp. Dáng người đổi theo thời. Mỗi thời tin rằng dáng của mình là tự nhiên. Và mỗi dáng ấy, sau này, đều được xếp giấy và cất vào cùng một kho.
Fashion as Design