Essays · Contemporary Art

Mario Merz. Igloo, Do We Go Around Houses, or Do Houses Go Around Us?

Một ngôi nhà là thứ ta mang theo trong người.

Mario Merz, Igloo, Do We Go Around Houses, or Do Houses Go Around Us?: mái vòm thép lợp đá phiến, xuyên qua bởi một dãy tấm kính vỡ và một hộp đèn

Tate · Tate


Đá phiến, kính vỡ, một hộp đèn

Tác phẩm là một mái vòm nửa tròn bằng thép, trên đó sáu mươi lăm phiến đá phiến xếp xoáy từ đỉnh xuống, giữ chặt bằng kẹp chữ G và mát tít. Nó gợi hình một lều tuyết, loại nhà của người Inuit.

Cắt ngang qua mái vòm là một khung thép khác, dài hơn nhiều, đỡ bảy mươi tư tấm kính vỡ dựng đứng, cũng gắn bằng mát tít. Cuối dãy kính là một hộp đèn, chiếu ánh điện xuyên qua đường hầm kính ấy vào lòng lều.

Kính có cạnh sắc, không đều. Nhiều tấm dính bụi, dán băng keo, lem vệt mát tít. Theo mong muốn của Merz, kính không được lau. Ánh đèn phải chật vật đi qua lớp bẩn, và vì thế trở nên mờ, dịu, và cho thấy khoảng cách dài giữa tấm kính đầu tiên và tấm cuối cùng.

Toàn bộ tác phẩm dài hơn mười mét, cao gần hai mét bảy. Tate mua nó năm 1990.

Một tác phẩm được làm lại

Tác phẩm mang hai năm: 1977, và dựng lại năm 1985. Phiên bản năm 1985 phỏng theo một lều tuyết năm 1977 có cái tên rất dài, tạm hiểu là: Lều tuyết, đá lát đường và kính vỡ từ ngôi nhà bị phá, được nghệ thuật làm sống lại trong phòng tranh, trong bảo tàng.

Bản năm 1977 phủ khung thép bằng cả đá phiến lẫn kính. Bản năm 1985 tách chúng ra: đá phiến ở mái vòm, kính ở đường hầm. Tên cũ gợi ý rằng vật liệu từ một ngôi nhà đổ nát được nghệ thuật cho sống lại. Theo Tate, một số vật liệu đúng là đồ tái sử dụng, nhưng không có bằng chứng chúng đến từ một ngôi nhà bị phá có thật.

Việc lấy lại ý tưởng và vật liệu từ tác phẩm cũ để làm tác phẩm mới là điều thường thấy ở Merz. Nó không phải sự lặp lại, mà là một cách làm mới. Một ngôi nhà cũng vậy: được sửa, được dựng lại, được dọn đến rồi dọn đi.

Lều tuyết từ năm 1968

Mario Merz, sinh năm 1925 và mất năm 2003, là một trong những gương mặt của Arte Povera, phong trào nghệ thuật Ý chống lại xã hội tiêu dùng và cố ý dùng những vật liệu tầm thường. Đất, đá, cành cây, vải, cả những con ngựa sống của Jannis Kounellis.

Merz bắt đầu làm lều tuyết năm 1968, giữa những cuộc biểu tình của sinh viên và công nhân ở Ý và Pháp. Những lều tuyết đầu tiên mang khẩu hiệu, nối thẳng chúng với lý tưởng của người xuống đường. Sau đó ông làm hàng chục phiên bản, ngày càng lớn và phức tạp, bằng kim loại, kính, đá phiến, vải, đất, đèn neon, gỗ, mát tít, trái cây, sáp, có lần cả một cái đầu linh dương.

Năm 1971, Merz gọi lều tuyết là hình dạng hữu cơ lý tưởng, vừa là một thế giới vừa là một ngôi nhà nhỏ. Ông nói hình ảnh cơ bản ấy nằm sẵn trong ông, và ông giày vò nó không ngừng.

Ta đi quanh nhà, hay nhà đi quanh ta

Cái tên của tác phẩm là một câu hỏi Merz từng đặt ra: không gian thẳng hay cong? Nhà di chuyển quanh ta, hay ta di chuyển quanh nhà? Làm ra một ngôi nhà nghĩa là gì?

Lều tuyết là một trong những dạng nhà cổ nhất: của người du mục, dựng nhanh, từ vật liệu tại chỗ, bỏ lại khi đi. Merz đặt nó trong phòng triển lãm, nơi người xem đi vòng quanh nó. Và câu hỏi trong tên tác phẩm bắt đầu có hiệu lực. Người xem đang đi quanh một ngôi nhà. Nhưng ngôi nhà ấy lại là hình ảnh của một thế giới, một mái vòm như bầu trời, bao lấy cả người đứng ngoài.

Nhà sử học nghệ thuật Zdenek Felix gọi lều tuyết của Merz là dấu vết của một trong những kiểu nhà lâu đời nhất của loài người, một nơi trú ẩn trong tâm trí, một chỗ gặp gỡ, và cũng là một ẩn dụ cổ xưa về vũ trụ.

Đá phiến nặng và lạnh. Kính vỡ và sắc. Ánh đèn yếu. Không có gì trong tác phẩm hứa hẹn sự êm ấm. Nhưng hình dáng của nó, một mái vòm khép lại, vẫn nói về nơi trú ẩn. Có lẽ đó là điều Merz muốn giữ: một ngôi nhà không cần đẹp để là nhà. Nó chỉ cần bao lấy một người.



Thành viên Penta