Essays · Modern Art

Pino Pascali. Trappola.

Vật rẻ nhất trong bếp cũng có thể thành một cái bẫy.

Pino Pascali, Trappola: khối lưới lớn làm từ len thép cọ nồi màu nâu sẫm, treo từ trần bằng một sợi dây và xoè rộng trên sàn gỗ

Tate · Tate


Một chiếc lưới treo từ trần

Trappola, tiếng Anh là Trap, nghĩa là cái bẫy. Pino Pascali làm tác phẩm này năm 1968. Chất liệu, theo ghi chép của Tate, chỉ có một thứ: len thép.

Khi dựng, tác phẩm cao khoảng bốn mét, rộng khoảng hai mét rưỡi và sâu khoảng hai mét. Một sợi dây mảnh treo nó từ trần xuống. Phần trên là một cuống dài, xoắn lại như sợi thừng. Phần dưới phình ra thành hình chuông, rồi buông rộng trên sàn thành những vòng lưới lỏng.

Nhìn kỹ, những mắt lưới là những sợi len thép to, quấn thành dây, uốn lượn và nối vào nhau. Màu nâu sẫm, xỉn, hơi nhám như lông thú. Không có chỗ nào sáng bóng như ta vẫn nghĩ về kim loại.

Hình dạng ấy gợi nhiều thứ cùng lúc. Một chiếc lưới đánh cá. Một cái giỏ úp ngược. Một chiếc váy dài chạm đất. Một cái bẫy chờ con mồi chui vào.

Vật liệu của gian bếp

Len thép là thứ có mặt trong hầu hết các gian bếp ở Ý những năm 1960, như ở nhiều nơi khác. Người ta dùng nó để cọ xoong nồi, dùng cho đến khi nó mủn ra, rồi thay miếng mới. Nó rẻ, được sản xuất hàng loạt, không ai để ý.

Pascali chọn đúng thứ không ai để ý ấy. Ông không đúc đồng, không tạc đá. Ông mua một vật liệu tầm thường với số lượng lớn và cho nó một hình dạng hoàn toàn khác với công dụng của nó.

Điều thú vị là vật liệu không bị giấu đi. Ai từng cầm một miếng len thép sẽ nhận ra ngay độ xơ, độ rối, cái màu xỉn ấy. Tác phẩm không đòi người xem quên đi gian bếp. Nó để gian bếp và cái bẫy khổng lồ cùng tồn tại trong một vật.

Cùng thời gian ấy, Pascali còn làm nhiều tác phẩm khác từ vật liệu công nghiệp rẻ tiền, như những sinh vật giống con sâu làm từ bàn chải sợi tổng hợp. Ông nhìn vật liệu như một đứa trẻ nhìn đồ chơi: xem nó có thể thành gì.

Năm 1968

Pascali là một trong những nghệ sĩ gắn với Arte Povera, tên gọi mà nhà phê bình Germano Celant dùng từ năm 1967 cho một nhóm nghệ sĩ Ý làm việc với vật liệu nghèo: đất, cành cây, vải, đá, những thứ không có giá trị trên thị trường. Cùng thế hệ với ông có Mario Merz và những chiếc lều tuyết dựng từ kính, đá và đất.

Nhưng Pascali có một giọng riêng. Tác phẩm của ông vui hơn, nhẹ tay hơn. Ông làm biển bằng những khay nước, làm thú bằng khung gỗ bọc vải, làm vũ khí bằng đồ phế liệu. Có cái gì đó giống trò chơi trong cách ông làm việc.

Trappola ra đời năm 1968, năm cuối cùng của Pascali. Tháng Chín năm ấy, ông mất sau một tai nạn xe máy ở Rome, khi mới 32 tuổi. Sự nghiệp của ông chỉ kéo dài vài năm, nhưng những tác phẩm từ quãng thời gian ngắn ấy vẫn được nhìn lại đến hôm nay.

Tate mua Trappola năm 2009. Tác phẩm được trưng bày ở Camden Arts Centre, London năm 2011, ở Tate Modern từ năm 2012 đến năm 2016, và ở Fondazione Prada, Milan năm 2024.

Một cái bẫy không bắt gì

Một cái bẫy thật có chức năng rõ ràng. Nó được làm để bắt một thứ gì đó. Trappola không bắt gì. Nó quá lớn cho một con cá, quá thưa cho một con chim, và treo ở giữa một căn phòng không có con mồi nào.

Có lẽ chính người xem là thứ bị giữ lại. Ta bước vào, thấy một khối lưới cao hơn mình, đi vòng quanh nó, nhìn vào bên trong những mắt lưới, cố đoán nó làm bằng gì. Khi nhận ra đó là len thép, ta cười, rồi nhìn lại lần nữa.

Tác phẩm đổi chỗ giữa cái to và cái nhỏ, giữa cái dùng một lần và cái được giữ trong bảo tàng. Một miếng len thép sống vài tuần trong bồn rửa. Trappola đã sống hơn nửa thế kỷ.

Pascali không giải thích nhiều. Ông để vật liệu tự làm việc. Và vật liệu ấy, khi được nhìn đủ lâu, không còn là thứ để cọ nồi nữa.



Thành viên Penta