Essays · Olfactory Art
Mathilde Laurent. Điều hương trong nhà.
Thứ không có hình cũng cần một chỗ đứng.
Từ Guerlain đến Cartier
Mathilde Laurent bắt đầu được chú ý vào cuối những năm 1990. Vừa ra trường, bà vào Guerlain và có những bước đầu được giới trong nghề để ý. Bà ở lại nhà ấy hơn mười năm.
Năm 2005, bà trở thành người sáng tạo nước hoa của Cartier. Cartier là một nhà kim hoàn. Những vật làm nên tên tuổi của nhà là nhẫn, vòng, đồng hồ: vật được cân, được đo, được cắt với độ chính xác tính bằng phần nhỏ của milimét.
Trong ngôi nhà ấy, con báo là một biểu tượng từ thời Jeanne Toussaint, giám đốc sáng tạo từ năm 1933 đến năm 1970, người có biệt danh là con báo. La Panthère cũng là tên một trong những mùi đầu tiên Laurent ký tên ở Cartier. Bà kể rằng khi còn rất trẻ trong nhà mà phải đụng đến biểu tượng ấy, bà thấy chóng mặt.
Một biểu tượng làm bằng vàng và đá, giờ phải được viết lại bằng một thứ không cầm được.
Một vị trí hiếm: người điều hương trong nhà
Phần lớn người điều hương làm việc cho các công ty sản xuất nguyên liệu và hương liệu. Họ nhận đề bài từ nhiều nhãn hiệu, làm nhiều phương án, và thường không biết mẫu nào được chọn cho đến phút cuối. Người điều hương trong nhà thì khác: họ làm việc cho một nhà duy nhất.
Trong một cuộc trò chuyện với tạp chí Nez năm 2020, Laurent mô tả khác biệt ấy khá rõ. Bà không phải làm nhiều ý tưởng để người khác chọn, mà chỉ làm một. Mùi được làm riêng cho một câu hỏi, không phải một cuộc thi.
Bà cũng tả cách làm việc bên trong: gần với bộ phận marketing, với ban lãnh đạo, với người trợ lý của mình, theo lối cùng suy nghĩ hơn là theo cấp bậc. Khi một mùi gần xong, cả nhóm ngửi cùng nhau trước khi trình lên hội đồng điều hành. Bà vẫn làm cùng một công ty hương liệu lớn để có nguồn lực và để không bị tách khỏi những gì mới trong nghề.
Vị trí ấy cho bà một thứ mà nhiều người trong nghề thiếu: thời gian ở lâu với một ngôi nhà, và cơ hội để nhiều mùi nói chuyện với nhau qua năm tháng.
Mùi đứng cạnh kim loại và đá
Trong một nhà kim hoàn, giá trị của vật gắn với độ bền. Đá quý được yêu vì nó không đổi. Vàng được yêu vì nó không gỉ. Người ta truyền chúng qua nhiều đời.
Mùi làm điều ngược lại. Nó đổi từng phút trên da, rồi hết. Không ai truyền lại một mùi đã thoa hôm qua. Đặt mùi vào cùng một nhà với đá là đặt hai cách tồn tại cạnh nhau: một cái ở lại, một cái rời đi.
Năm 2025, tại Paris Perfume Week, Laurent ngồi trong một bàn tròn do Nez tổ chức về cách các nhà kim hoàn chuyển thế giới của mình sang mùi. Câu hỏi ấy có lẽ đã đi theo bà suốt hai mươi năm ở Cartier: một mùi có thể mang tinh thần của một vật cứng mà không giả làm vật cứng không?
Penta không biết câu trả lời chính xác của bà. Nhưng câu hỏi thì rất rõ, và nó đáng được giữ lại.
Nói về mùi như nói về một nghệ thuật
Laurent không chỉ làm mùi. Bà nói và viết về mùi. Năm 2022, Nez in cuốn Sentir le sens của bà. Với Cartier, bà dẫn một podcast tên Inspire, mời nghệ sĩ, nhà sử học, nhà khoa học cùng ngửi một mùi và nói chuyện quanh nó. Tập đầu tiên, tên là Une panthère, có một nghệ sĩ dương cầm, một diễn viên, một nhà sử học và một bác sĩ thú y của vườn thú Jardin des Plantes.
Trong cuộc trò chuyện với Nez về podcast ấy, bà nói rằng mình tiếp nối một hướng đi đã có từ Edmond Roudnitska: coi nghệ thuật nước hoa là một nghệ thuật đầy đủ. Bà cũng kể rằng gặp một người điều hương, với nhiều người yêu mùi, cũng giống như gặp một nghệ sĩ hay một nhà văn.
Ý tưởng ấy đã được thử ở nơi khác. Triển lãm The Art of Scent treo mùi như treo tác phẩm, không chai, không nhãn hiệu. Laurent làm điều tương tự từ bên trong một ngôi nhà: giữ cho mùi một tiếng nói riêng, ngay cả khi đứng cạnh vàng và đá.
Olfactory Art