Essays · Olfactory Art
Maxwell Williams. Anosmiac!
Một thành phố bằng sáp sinh ra để tan.
Photo: The Institute for Art and Olfaction · The Institute for Art and Olfaction
Một thành phố dưới chuông kính
Trong truyện Superman, Kandor là thủ đô của hành tinh Krypton. Nó bị thu nhỏ và nhốt trong một chiếc bình thuỷ tinh, rồi được Superman cất giữ trong Pháo đài Cô đơn. Một thành phố nguyên vẹn, người dân vẫn sống, nhưng không thể ra ngoài. Một kỷ vật của một thế giới đã mất.
Mike Kelley, nghệ sĩ Los Angeles, đã dành nhiều năm làm loạt tác phẩm Kandor. Ông để ý rằng trong truyện tranh, thành phố này chưa bao giờ được vẽ giống nhau hai lần. Mỗi họa sĩ, mỗi khung truyện, một hình dáng khác. Kelley dựng lại nhiều phiên bản bằng nhựa màu phát sáng, đặt dưới chuông kính, như những ký ức không bao giờ khớp nhau.
Anosmiac! bắt đầu từ đó. Triển lãm của Maxwell Williams mở tại IAO Gallery, Los Angeles, từ ngày 1 đến ngày 26 tháng Chín năm 2022. Nó mượn cấu trúc của Kelley rồi đảo lại.
Kẻ phản diện có chiếc mũi
Williams bịa ra một siêu phản diện mới tên Anosmiac. Hắn được ban phước, và cũng bị nguyền rủa, bằng một chiếc mũi siêu nhiên. Hắn từng bị một người hùng giống Superman đối xử bất công. Giờ hắn muốn phá huỷ một thành phố tương tự Kandor, cũng nằm dưới chuông kính.
Cái tên đã là một trò chơi chữ. Anosmia là từ chỉ tình trạng mất khứu giác. Kẻ mang cái tên ấy lại có chiếc mũi mạnh nhất. Như thể một siêu năng lực được đặt tên theo chính điều nó phủ nhận.
Câu chuyện của Anosmiac được kể qua những tác phẩm trên giấy trong phòng trưng bày. Không có cuốn truyện hoàn chỉnh, chỉ có các mảnh: một nhân vật, một mối hận, một mục tiêu. Người xem tự ghép phần còn lại.
Nến, khuôn và thuỷ tinh phát sáng
Thành phố trong Anosmiac! được làm bằng sáp nến. Nhiều phiên bản khác nhau, như Kelley từng làm nhiều phiên bản Kandor. Nhưng khuôn đúc thì lạ: Williams đổ sáp vào khuôn lấy từ nhiều loại đồ chơi tình dục. Những toà tháp nhìn qua giống kiến trúc tương lai. Nhìn kỹ, chúng là một thứ khác.
Chi tiết ấy khớp với con đường của Williams. Anh là perfumer, nghệ sĩ khứu giác, nhà nghiên cứu, DJ và nhà sản xuất nhạc, người viết sống ở Los Angeles. Anh sáng lập UFO Parfums, một dòng nước hoa không chia giới tính lấy cảm hứng từ văn hoá rave. Tác phẩm của anh đi qua trình diễn, điêu khắc, nhiếp ảnh, và chạm tới một lịch sử cá nhân về bạo dâm, về những đêm techno và gabber, về các tuyến thương mại toàn cầu, về tình tan vỡ, và về tâm lý của khoái cảm khi ngửi.
Cạnh các thành phố nến là một nước hoa mới, SECRET LAIR, tức hang ổ bí mật. Nó được đựng trong chai thuỷ tinh uranium, loại thuỷ tinh có pha một lượng nhỏ uranium, phát ánh xanh lục dưới đèn tia cực tím. Một cái chai trông như vật chứng lấy ra từ căn cứ của kẻ phản diện.
Williams cũng là thành viên ban điều hành của Institute for Art and Olfaction, nơi đặt triển lãm này.
Khi mùi là một siêu năng lực
Trong văn hoá đại chúng, siêu năng lực gần như luôn là chuyện của mắt và cơ bắp. Nhìn xuyên tường, bay, nâng xe. Chiếc mũi hiếm khi được coi là vũ khí. Anosmiac! đặt nó vào trung tâm.
Và vũ khí ấy hợp với mục tiêu. Một thành phố bằng nến bị phá không cần đập vỡ. Chỉ cần thắp lên. Nó sẽ thơm, rồi mất. Kẻ phản diện có chiếc mũi hiểu điều ấy rõ hơn ai hết: tàn phá và toả hương, với sáp, là cùng một việc.
Cùng năm 2022, Williams mở CNC Musk Factory ở New York, nơi mùi được dùng như một sự ràng buộc. Anosmiac! nhẹ hơn, vui hơn, mượn giọng truyện tranh. Nhưng câu hỏi thì gần nhau: ai có quyền với một mùi, và một chiếc mũi có thể làm gì với thế giới quanh nó.
Olfactory Art