Essays · Olfactory Art

Mitsouko. Một cái tên từ tiểu thuyết.

Mượn một câu chuyện. Giữ lại rêu và trái chín.

Trang bìa tiểu thuyết La Bataille của Claude Farrère

Guerlain, 1919

Năm 1919, Thế chiến thứ nhất vừa kết thúc. Ở Paris, Jacques Guerlain phát hành Mitsouko. Ông là người làm mùi của nhà Guerlain trong nhiều thập niên, cháu của Aimé Guerlain, người làm Jicky năm 1889.

Theo tạp chí Nez, Mitsouko là một sự đổi khác so với những mùi hoa mềm, nữ tính của thời trước chiến tranh. Nó ra đời cùng lúc với một vị trí xã hội mới của phụ nữ trong thập niên 1920. Người ta cắt tóc ngắn hơn, mặc váy ngắn hơn, đi làm, lái xe. Mùi cũng đổi.

Mitsouko ra đời hai năm sau Chypre của Coty. Nó dựng trên cùng một bộ khung: cam bergamot ở trên, rêu sồi ở dưới. Nhưng Jacques Guerlain thêm vào đó một thứ chưa ai dùng theo cách ấy.

Một chai sau chiến tranh, mang tên một nhân vật tiểu thuyết, với một trái đào ở giữa. Mỗi chi tiết đều cho thấy một thời đang thay đổi.

Chypre và mùi đào

Theo Nez, Mitsouko có cam bergamot ở trên, hoa hồng, hoa nhài và đào ở giữa, rêu sồi, quế, tiêu và cỏ vetiver ở dưới. Thứ làm nó khác là mùi đào.

Mùi đào ấy đến chủ yếu từ undecalactone, một phân tử được phát hiện năm 1908. Nó cho mùi trái đào mịn, như có lớp lông tơ. Trong thương mại, nó thường được gọi là aldehyde C14, dù thực ra nó là một lactone, không phải aldehyde. Cái tên sai ấy vẫn được giữ đến hôm nay.

Jacques Guerlain dùng phân tử này với lượng lớn. Nez viết rằng ông hoàn thiện bước đi đầu của Coty, và tạo ra một kiểu Chypre mới. Trong bảng phân loại, Mitsouko thường được xếp vào nhánh Chypre trái cây.

Ở đây, trái cây không thay rêu. Rêu vẫn đắng, vẫn ẩm. Trái đào làm mềm những cạnh sắc của rêu, như ánh chiều đổ lên một bức tường đá. Hai thứ không hoà làm một. Chúng đứng cạnh nhau.

La Bataille: cái tên và câu chuyện

Theo Nez, cái tên Mitsouko lấy từ nhân vật nữ chính trong tiểu thuyết La Bataille của Claude Farrère, một nhà văn Pháp. Cuốn sách lấy bối cảnh Nhật Bản. Việc chọn cái tên ấy phản ánh sự say mê của châu Âu thời đó với vùng Viễn Đông.

Penta không kể lại cốt truyện ở đây. Điều Penta để ý là một chai nước hoa chọn mượn tên từ một cuốn sách. Nó không mô tả một bông hoa, không mô tả một nơi. Nó mô tả một người không có thật.

Cái nhìn của châu Âu về phương Đông thời ấy thường là một hình ảnh dựng lên từ xa, không phải một hiểu biết. Mitsouko mang theo dấu vết của cái nhìn ấy trong tên. Đó cũng là một phần của lịch sử, và Penta ghi lại nó như một dữ kiện, không như một lời khen.

Còn trong chai, không có gì của Nhật Bản. Chỉ có rêu của rừng sồi châu Âu, nhựa, gia vị, và một phân tử đào làm trong phòng thí nghiệm. Tên đi một đường. Vật đi một đường khác.

Mùi mang theo chữ

Mitsouko là một ví dụ rõ về việc chữ và mùi đi cùng nhau rồi tách ra. Lúc đầu, cái tên giúp người ta tiếp cận mùi. Nó cho một câu chuyện, một gương mặt, một nơi xa. Về sau, khi mùi đã quen, cái tên chỉ còn là một âm thanh.

Có người vẫn giữ những chai Mitsouko cũ của mẹ, của bà, như những đồ vật được giao lại cho người kế tiếp. Với họ, cái tên không gợi nhân vật tiểu thuyết. Nó gợi một người thân, một căn phòng, một bàn trang điểm.

Rêu sồi trong Mitsouko hôm nay đã khác, vì quy định về atranol của Liên minh châu Âu. Công thức đã được điều chỉnh qua các năm. Nhưng cái khung vẫn giữ: rêu đắng, trái chín.

Một cái tên từ tiểu thuyết, một phân tử từ phòng thí nghiệm, một khu rừng từ châu Âu. Tất cả gặp nhau trong một chai. Và điều còn lại lâu nhất là mùi.



Thành viên Penta